Breket Müalicəsi

Breket müalicəsi diş əyriliyi, sıxlıq, dişlərarası boşluq və qapanış problemlərinin düzəldilməsi üçün tətbiq olunan ortodontik müalicə üsuludur. Bu müalicə zamanı dişlər breket sistemi və ortodontik tellərin köməyi ilə tədricən düzgün mövqeyə yönləndirilir.

Əyri dişlər yalnız gülüş estetikasına təsir etmir. Bəzi hallarda çeynəmə rahatlığı, dişlərin gündəlik təmizlənməsi, diş əti sağlamlığı və qapanış funksiyası da bu problemlə bağlı ola bilər.

Bu səbəbdən breket taxdırmaq qərarı yalnız “dişlər düz görünsün” düşüncəsi ilə verilməməlidir. Burada həm estetik görünüş, həm də ağız və diş sağlamlığı birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Dr. Ümmahani Hüseynovanın qəbulunda breket müalicəsinə başlamazdan əvvəl dişlərin düzülüşü, qapanış forması, çənə quruluşu və pasiyentin estetik gözləntisi nəzərə alınır. Müayinədən sonra pasiyentə uyğun fərdi müalicə planı hazırlanır.

Breket müalicəsi nədir?

Breket müalicəsi dişlərin xüsusi ortodontik sistem vasitəsilə mərhələli şəkildə düzgün mövqeyə gətirilməsidir. Bu üsul diş əyriliyi, sıxlıq, dişlərarası boşluq, ön dişlərin irəli və ya geridə yerləşməsi, həmçinin qapanış problemlərində tətbiq oluna bilər.

Breketlər dişlərin üzərinə yerləşdirilən kiçik hissələrdən və onları birləşdirən ortodontik teldən ibarətdir. Müalicə boyunca həkim telləri müəyyən intervallarla aktivləşdirir və dişlərin hərəkətini nəzarətdə saxlayır.

Bu proses bir gündə nəticə verən prosedur deyil. Dişlərin sümük içində təhlükəsiz və nəzarətli şəkildə hərəkət etməsi üçün vaxt lazımdır. Ona görə breket müalicəsi səbir, müntəzəm həkim nəzarəti və düzgün ağız qulluğu tələb edir.

Breket müalicəsi kimlər üçün uyğundur?

Breket müalicəsi dişlərində əyrilik, sıxlıq, aralıq, qapanış problemi və ya çənə uyğunluğu ilə bağlı narahatlığı olan pasiyentlər üçün uyğun ola bilər. Uyğunluq yalnız dişlərin görünüşünə baxaraq yox, ortodontik müayinə və diaqnostik qiymətləndirmə əsasında təyin olunur.

Breket müalicəsi daha çox bu hallarda gündəmə gəlir:

• Dişlər bir-birinin üzərinə sıx yerləşdikdə
• Dişlərdə əyrilik və qeyri-bərabər düzülüş olduqda
• Ön dişlər çox irəli və ya geridə yerləşdikdə
• Dişlər arasında boşluq olduqda
• Üst və alt dişlər düzgün qapanmadıqda
• Çeynəmə zamanı narahatlıq yarandıqda
• Gülüş zamanı diş düzülüşü estetik narahatlıq yaratdıqda
• Dişləri təmizləmək sıxlıq səbəbindən çətinləşdikdə

Bəzi pasiyentlər breketə yalnız estetik səbəblə müraciət edir. Müayinə zamanı isə qapanış problemi, diş sıxlığı və ya gigiyenanı çətinləşdirən düzülüş də aşkarlana bilər.

Bu baxımdan ortodontik müalicə yalnız görünüş üçün deyil, funksional rahatlıq üçün də planlana bilər.

Diş əyriliyi və qapanış problemi breketlə düzəlirmi?

Diş əyriliyi, sıxlıq və bir çox qapanış problemi breket müalicəsi ilə düzəldilə bilər. Amma hər pasiyentin diş və çənə quruluşu fərqlidir. Buna görə nəticə, müalicə müddəti və istifadə olunacaq breket növü yalnız müayinədən sonra dəqiq planlanır.

Məsələn, pasiyent bəzən yalnız ön dişlərində əyrilik olduğunu düşünür. Müayinə zamanı isə dişlərin bir-biri ilə düzgün təmas etmədiyi, çənə münasibətində uyğunsuzluq olduğu və problemin yalnız estetik görünüşlə məhdudlaşmadığı görünə bilər.

Belə hallarda müalicə planı təkcə dişləri sıraya düzmək üçün qurulmur. Dişlərin düzgün qapanması, çeynəmə rahatlığı və nəticənin uzunmüddətli sabitliyi də nəzərə alınır.

Ona görə “mənə breket lazımdırmı?” sualının ən doğru cavabı ortodontik müayinədən sonra verilir.

Breket növləri hansılardır?

Breket növləri pasiyentin diş quruluşuna, qapanış probleminə, estetik gözləntisinə və büdcəsinə görə seçilir. Ən çox istifadə olunan sistemlərə metal breketlər, keramik breketlər, sapfir breketlər, öz-özünə bağlanan breketlər, Damon tipli breketlər və lingval breketlər daxildir.

Hər breket növünün üstün tərəfi və nəzərə alınmalı məqamı var. Ona görə seçim yalnız görünüşə və ya qiymətə görə edilməməlidir.

Pasiyent üçün uyğun breket sistemi müayinə, rentgen analizi və stomatoloq dəyərləndirməsindən sonra seçilir.

Metal breketlər kimlər üçün uyğundur?

Metal breketlər diş əyriliyi, sıxlıq və qapanış problemlərində ən çox istifadə olunan klassik breket sistemlərindən biridir. Daha görünən sistem olsa da, praktikliyi və geniş tətbiq sahəsi ilə seçilir. Estetik görünüşdən çox funksional nəticə və büdcə uyğunluğu önəmlidirsə, metal breket yaxşı alternativdir.

Metal breketlər dişlərin ön səthinə yerləşdirilən kiçik metal hissələrdən və onları birləşdirən ortodontik teldən ibarətdir. Müalicə boyu həkim sistemi müəyyən aralıqlarla aktivləşdirir və dişlərin hərəkətini izləyir.

Bu sistem daha çox görünüşü birinci sıraya qoymayan, sadə, praktik və effektiv müalicə seçimi axtaran pasiyentlər üçün müzakirə olunur.

Metal breket taxan pasiyentlər ağız gigiyenasına daha ciddi yanaşmalıdır. Çünki breketlərin ətrafında qida qalıqları daha tez toplana bilər.

Keramik breketlər nə zaman seçilir?

Keramik breketlər diş rənginə daha yaxın göründüyü üçün estetik breket istəyən pasiyentlərin daha çox maraqlandığı sistemlərdəndir. Metal breketlərlə müqayisədə daha az nəzərə çarpır. İş, sosial həyat və gündəlik ünsiyyət zamanı breket görünüşündən narahat olan pasiyentlər üçün daha rahat seçim ola bilər.

Bu breketlər xüsusilə böyüklər arasında daha çox seçilir. Çünki pasiyent həm ortodontik müalicə almaq, həm də breketlərin çox görünməməsini istəyir.

Keramik breketlərin əsas üstünlüyü estetik görünüşdür. Bununla yanaşı, onlar daha diqqətli qulluq tələb edə bilər. Qidalanma vərdişi, ağız gigiyenası və problemin dərəcəsi seçim zamanı mütləq nəzərə alınmalıdır.

Sapfir breketlərin üstünlüyü nədir?

Sapfir breketlər şəffaf və estetik görünüşü ilə seçilən breket sistemlərindən biridir. Dişlərin üzərində daha zərif göründüyü üçün təbii görünüş istəyən pasiyentlər tərəfindən seçilə bilər. Bu sistem daha çox estetik gözləntisi yüksək olan pasiyentlərdə gündəmə gəlir.

Sapfir breketlər işıq keçiriciliyi və şəffaf quruluşuna görə diş səthində daha az diqqət çəkir. Buna görə onlar estetik breket kateqoriyasında keramik breketlərlə birlikdə dəyərləndirilir.

Ancaq sapfir breket hər pasiyent üçün avtomatik olaraq ən doğru seçim deyil. Dişlərin başlanğıc vəziyyəti, qapanış problemi, müalicə gücü və pasiyentin gündəlik vərdişləri birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Sapfir breket istəyən pasiyent üçün əsas sual budur: estetik görünüş sizin üçün əsas prioritetdirmi və bu sistem mövcud diş vəziyyətinə uyğundurmu?

Öz-özünə bağlanan breket sistemi nədir?

Öz-özünə bağlanan breket sistemlərində ortodontik tel klassik rezin liqaturalarla deyil, xüsusi qapaq və ya klips mexanizmi ilə tutulur. Bu sistem bəzi pasiyentlərdə daha rahat nəzarət və daha az sürtünmə prinsipi ilə işləyə bilər.

Bu tip breketlərə self-ligating breketlər də deyilir. Əsas fərq telin breketə bağlanma formasındadır.

Pasiyentlər bəzən bu sistemi “daha sürətli breket” kimi qəbul edir. Əslində müalicənin sürəti yalnız breket növündən asılı deyil. Dişlərin başlanğıc vəziyyəti, sümük reaksiyası, qapanış problemi və həkim planı da nəticəyə təsir edir.

Ona görə öz-özünə bağlanan breket seçilərkən reklam iddialarına deyil, pasiyentin real klinik vəziyyətinə baxmaq lazımdır.

Damon breket adi breketdən nə ilə fərqlənir?

Damon tipli breketlər öz-özünə bağlanan breket sistemləri arasında tanınan variantlardan biridir. Bu sistemdə tel xüsusi mexanizmlə breketə bağlanır və müalicə pasiyentin diş düzülüşünə görə planlanır. Seçim brend adına yox, dişlərin və qapanışın vəziyyətinə əsaslanmalıdır.

Damon breketlər çox vaxt premium breket sistemi kimi təqdim olunur. Amma ortodontik müalicədə əsas qərarı sistemin adı deyil, pasiyentin klinik vəziyyəti müəyyən edir.

Damon tipli breketlər bəzi pasiyentlərdə komfort, nəzarət intervalı və estetik seçim baxımından üstünlük yarada bilər. Lakin bu üstünlüklər hər pasiyentdə eyni nəticəni vermir.

Bu mövzuda “ən sürətli”, “ən yaxşı”, “zəmanətli” kimi ifadələrə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Daha doğru yanaşma budur: Damon tipli breketlər uyğun pasiyentlərdə həkim planlaması ilə istifadə olunan müasir ortodontik sistemlərdən biridir.

Lingval breket görünməyən breket istəyənlər üçün uyğundurmu?

Lingval breketlər dişlərin ön səthinə deyil, daxili tərəfinə yerləşdirilən breket sistemləridir. Xaricdən görünmədiyi və ya çox az hiss olunduğu üçün estetik narahatlığı yüksək olan pasiyentlər üçün maraqlı seçimdir. Ancaq bu sistemin uyğunluğu ağız quruluşu və müalicə ehtiyacına görə müəyyənləşir.

Bu sistemə xalq arasında “içdən taxılan breket” və ya “görünməyən breket” də deyilir. Kamera qarşısında işləyən, aktiv sosial həyatı olan və breketin görünməsini istəməyən pasiyentlər bu variantla daha çox maraqlanır.

Lingval breketlərin əsas üstünlüyü estetik rahatlıqdır. Bununla yanaşı, ilk günlər dilə toxunma, danışıqda yüngül dəyişiklik və təmizləmə çətinliyi yarada bilər.

Bu səbəbdən lingval breket seçimi yalnız “görünməsin” istəyi ilə verilməməlidir. Pasiyentin ağız quruluşu, uyğunlaşma potensialı və ortodontik problemi birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Hansı breket növü daha uyğundur?

Ən uyğun breket növü pasiyentin diş düzülüşü, qapanış problemi, estetik gözləntisi, yaşı, ağız gigiyenasına yanaşması və büdcəsi nəzərə alınaraq seçilir. Hər pasiyent üçün eyni breket sistemi ideal sayılmır. Seçim müayinə və həkim planlaması əsasında aparılmalıdır.

Məsələn, estetik görünüş sizin üçün çox vacibdirsə, keramik, sapfir və ya lingval breketlər müzakirə oluna bilər. Daha praktik və büdcəyə uyğun seçim axtarırsınızsa, metal breketlər gündəmə gələ bilər.

Əgər qapanış problemi mürəkkəbdirsə, yalnız görünüşə əsaslanmaq düzgün deyil. Belə hallarda stomatoloq-ortodont klinik qərarı daha önəmlidir.

Breket müalicəsi necə aparılır?

Breket müalicəsi mərhələli aparılan ortodontik prosesdir. Əvvəlcə pasiyentin dişləri, qapanışı və ağız sağlamlığı yoxlanılır. Daha sonra uyğun breket növü seçilir, breketlər taxılır və müalicə həkim nəzarəti ilə davam edir.

Müalicə adətən bu ardıcıllıqla aparılır:

1. İlkin stomatoloji müayinə

2. Rentgen və diaqnostik analiz

3. Dişlərin və qapanışın qiymətləndirilməsi

4. Müalicə planının hazırlanması

5. Uyğun breket növünün seçilməsi

6. Breketlərin taxılması

7. Periodik nəzarət görüşləri

8. Breketlərin çıxarılması

9. Retainer mərhələsi

İlkin müayinədə yalnız dişlərin görünüşünə baxılmır. Dişlərin kök vəziyyəti, çənə münasibəti, qapanış forması, diş əti sağlamlığı və ağız gigiyenası da yoxlanılır.

Bəzi pasiyentlərdə breketdən əvvəl diş daşı təmizliyi, kariyes müalicəsi və ya diş əti probleminin aradan qaldırılması lazım gəlir. Çünki breket müalicəsi sağlam ağız mühitində daha düzgün planlanır.

Qəbul zamanı pasiyentə əvvəlcə problemin səbəbi izah olunur, sonra mümkün müalicə variantları təqdim edilir. Pasiyent hansı sistemin niyə seçildiyini bildikdə müalicəyə daha rahat başlayır.

Breket taxmaq ağrılıdırmı?

Breket taxılması adətən kəskin ağrı ilə müşayiət olunan prosedur deyil. Amma taxıldıqdan sonra ilk günlər dişlərdə təzyiq, həssaslıq və çeynəmə zamanı narahatlıq yarana bilər. Bu hisslər dişlərin hərəkətə başlaması ilə bağlı uyğunlaşma dövrünün bir hissəsidir.

Pasiyentlər ilk günlərdə “dişlərim sıxılır”, “çeynəyəndə narahat oluram”, “dodağıma toxunur” kimi hisslər yaşaya bilər. Bu narahatlıq adətən tədricən azalır.

Breket yanaq və dodağın iç hissəsinə də toxuna bilər. Belə hallarda həkimin tövsiyə etdiyi ortodontik mumdan istifadə rahatlıq yarada bilər.

Əgər ağrı güclüdürsə, breket batırsa, tel yanağı zədələyirsə və ya breket qopubsa, pasiyent özbaşına müdaxilə etməməlidir. Belə vəziyyətdə həkimlə əlaqə saxlamaq lazımdır.

Breket müalicəsi nə qədər çəkir?

Breket müalicəsinin müddəti dişlərin başlanğıc vəziyyətindən, qapanış probleminin dərəcəsindən, seçilən breket sistemindən və pasiyentin nəzarət görüşlərinə vaxtında gəlməsindən asılıdır. Sadə hallarda proses daha qısa, mürəkkəb qapanış problemlərində isə daha uzun çəkə bilər.

Praktikada breket müalicəsi aylarla davam edən mərhələli prosesdir. Bəzi pasiyentlərdə əsas problem yalnız ön dişlərin düzülüşü olur. Bəzi hallarda isə çənə münasibəti, dişləm forması və ümumi qapanış da korreksiya edilməlidir.

Müalicə müddətinə təsir edən əsas faktorlar bunlardır:

• Diş əyriliyinin dərəcəsi

• Diş sıxlığının çoxluğu

• Qapanış probleminin olub-olmaması

• Yaş və sümük reaksiyası

• Seçilən breket sistemi

• Pasiyentin nəzarət görüşlərinə vaxtında gəlməsi

• Breketlərə düzgün qulluq

• Retainer mərhələsinə əməl olunması

Dəqiq müddət yalnız müayinədən sonra deyilə bilər. Ona görə “breket neçə aya düzəldir?” sualına hər kəs üçün eyni cavab vermək doğru deyil.

Breket qiymətləri nədən asılıdır?

Breket qiymətləri seçilən breket növünə, müalicənin mürəkkəbliyinə, bir və ya iki çənəyə tətbiq olunmasına, diaqnostik analizlərə və müalicə planına görə dəyişir. Dəqiq qiymət pasiyentin diş və qapanış vəziyyəti yoxlandıqdan sonra açıqlanır.

Metal breketlə keramik və ya sapfir breketin qiyməti eyni olmur. Lingval və Damon tipli sistemlər isə daha fərqli qiymət kateqoriyasında ola bilər.

Qiymətə təsir edən əsas məqamlar:

• Breketin növü
• Müalicənin sadə və ya mürəkkəb olması
• Bir çənə, yoxsa iki çənə planlanması
• Rentgen və diaqnostik analizlər
• Nəzarət görüşlərinin sayı
• İstifadə olunan material və sistem
• Retainer mərhələsinin plana daxil olub-olmaması
• Həkim təcrübəsi və klinikanın texniki imkanları

Breket qiyməti axtaran pasiyent üçün ən düzgün addım əvvəlcə müayinədən keçməkdir. Çünki eyni breket növü iki fərqli pasiyentdə tam fərqli müalicə planı tələb edə bilər.

Bakıda breket qiymətləri ilə maraqlanan pasiyentlər üçün ən doğru yanaşma əvvəlcə dişlərin vəziyyətini yoxlatmaq, sonra isə real müalicə planı və qiymət aralığı almaqdır.

Breketlərlə ağız qulluğu necə olmalıdır?

Breket taxıldıqdan sonra ağız gigiyenası əvvəlkindən daha diqqətli aparılmalıdır. Çünki breketlərin ətrafında qida qalıqları və ərp daha tez yığıla bilər. Təmizlik düzgün aparılmadıqda diş çürüyü, diş əti qanaması və ağ ləkə riski artır.

Breketlə diş təmizliyi üçün yalnız adi fırçalama çox vaxt kifayət etmir. Ortodontik fırça, arayüz fırçası və xüsusi diş saplarından istifadə lazım ola bilər.

Pasiyentlər bu məqamlara diqqət etməlidir:

• Dişlər gündə ən azı 2 dəfə diqqətlə fırçalanmalıdır.
• Breket ətrafı ayrıca təmizlənməlidir.
• Arayüz fırçasından istifadə olunmalıdır.
• Yapışqan və çox sərt qidalardan uzaq durulmalıdır.
• Qoz, tum, saqqız və yapışqan şirniyyatlar breketə zərər verə bilər.
• Nəzarət görüşləri gecikdirilməməlidir.
• Tel və ya breket qoparsa, həkimlə əlaqə saxlanmalıdır.

Breket müalicəsinin uğuru yalnız həkimin planından asılı deyil. Pasiyentin gündəlik qulluq vərdişi də nəticəyə ciddi təsir göstərir.

Breketlə nə yemək olmaz?

Breket taxdıqdan sonra çox sərt və dişə yapışan qidalardan uzaq durmaq lazımdır. Bu cür qidalar breketi qopara, teli əyə və müalicə prosesini ləngidə bilər. Xüsusilə ilk günlər dişlər həssas olduğu üçün yumşaq yeməklər daha rahat olur.

Breket taxan pasiyentlər bu qidalara diqqət etməlidir:

• Saqqız
• Karamel, iris və yapışqan şirniyyatlar
• Sərt konfetlər
• Qoz-fındığı dişlə qırmaq
• Tumu dişlə çırtlamaq
• Suxarı
• Buz çeynəmək
• Almanı və yerkökünü bütöv dişləmək
• Popkorn

Alma, yerkökü və buna oxşar sərt qidaları tam qadağan etmək lazım deyil. Onları xırda hissələrə bölüb yemək olar. Əsas məqsəd breketi qorumaq, telin əyilməsinin qarşısını almaq və dişlərin təmizliyini rahat saxlamaqdır.

Qazlı və çox şəkərli içkiləri də məhdudlaşdırmaq məsləhətdir. Bu içkilər breketi qoparmasa da, breket ətrafında ərp yığılmasına, ağ ləkələrə və çürük riskinin artmasına səbəb ola bilər.

Breketdən sonra retainer niyə vacibdir?

Breketlər çıxarıldıqdan sonra dişlərin yeni mövqedə sabit qalması üçün retainer mərhələsi vacibdir. Retainer istifadə olunmadıqda və ya həkim göstərişinə əməl edilmədikdə dişlər tədricən əvvəlki vəziyyətinə doğru yer dəyişə bilər.

Retainer sabit və ya çıxarılan formada olur. Hansı növün seçiləcəyi pasiyentin diş düzülüşünə, müalicə nəticəsinə və həkim planına görə müəyyənləşir.

Bir çox pasiyent breketlər çıxarıldıqdan sonra müalicənin tam bitdiyini düşünür. Əslində isə nəticənin qorunması üçün retainer dövrü ən vacib mərhələlərdən biridir.

Bu mərhələyə ciddi yanaşmaq uzun müddət davam edən breket müalicəsinin nəticəsini qorumağa kömək edir.

Bakıda breket müalicəsi üçün klinika seçərkən nəyə diqqət etməli?

Bakıda breket müalicəsi üçün klinika seçərkən yalnız qiymətə baxmaq düzgün deyil. Həkim təcrübəsi, diaqnostik imkanlar, istifadə olunan breket sistemləri, müalicə planının aydın izahı və retainer mərhələsi də nəzərə alınmalıdır.

Klinika seçərkən bu suallara cavab tapmaq faydalıdır:

• Müalicədən əvvəl ortodontik analiz aparılırmı?
• Dişlərin və qapanışın vəziyyəti pasiyentə izah olunurmu?
• Breket növlərinin fərqləri aydın təqdim edilirmi?
• Qiymətə nələrin daxil olduğu bildirilirmi?
• Müalicə müddəti real izah olunurmu?
• Retainer mərhələsi əvvəlcədən planlanırmı?
• Pasiyentin estetik gözləntisi düzgün idarə olunurmu?
• Müalicə boyu nəzarət görüşləri planlı aparılırmı?

Dr. Ümmahani Hüseynovanın stomatoloji qəbulunda məqsəd pasiyentə sadəcə breket taxmaq deyil, ona uyğun müalicə yolunu aydın izah etməkdir. Pasiyent hansı sistemin niyə seçildiyini bildikdə prosesə daha məlumatlı başlayır.

Tez-tez verilən suallar

Breket müalicəsi ilə bağlı pasiyentlərin ən çox verdiyi suallar ağrı, müddət, qiymət, breket növləri, yemək məhdudiyyəti və retainer mərhələsi ilə bağlıdır. Bu suallara əvvəlcədən cavab tapmaq pasiyentin müalicəyə daha hazırlıqlı başlamasına kömək edir.

Nəticə

Breket müalicəsi diş əyriliyi, sıxlıq və qapanış problemlərində həm estetik görünüş, həm də funksional rahatlıq üçün planlanan ortodontik müalicə üsuludur. Metal, keramik, sapfir, Damon tipli və lingval breketlər arasından seçim pasiyentin diş vəziyyətinə, gözləntisinə və müalicə ehtiyacına görə aparılmalıdır.

Bakıda breket müalicəsi üçün doğru qərar vermək istəyirsinizsə, ilk addım müayinədən keçməkdir. Qəbul zamanı diş düzülüşü, qapanış forması və estetik gözləntilər qiymətləndirilir, daha sonra pasiyent üçün fərdi müalicə planı hazırlanır.