Diş Əti Müalicəsi

Diş əti müalicəsi diş ətində qanama, şişkinlik, iltihab, pis qoxu, diş əti çəkilməsi və dişlərin laxlaması kimi problemlərin müayinə və müalicəsini əhatə edir. Diş əti qanayırsa, bunu “fırçadan oldu” deyib keçmək düzgün deyil. Qanamanın səbəbi həkim baxışı ilə aydınlaşmalıdır.

Diş əti xəstəlikləri çox vaxt səssiz başlayır. Əvvəlcə fırçalama zamanı qanama, ağızda pis qoxu və diş ətində həssaslıq görünür. Problem vaxtında yoxlanmasa, iltihab dərinləşə, parodontal ciblər yarana və dişlərdə laxlama başlaya bilər.

Diş əti müalicəsində məqsəd yalnız qanamanı dayandırmaq deyil. Əsas məqsəd iltihabın səbəbini tapmaq, diş daşı və bakterial ərpi təmizləmək, diş əti ciblərini nəzarətə almaq və dişləri saxlayan toxumaları qorumaqdır.

Diş əti müalicəsi nədir?

Diş əti müalicəsi diş ətini, dişi saxlayan toxumaları və diş əti altında yığılan bakterial ərp və diş daşlarını aradan qaldırmaq üçün aparılan müalicədir. Bu müalicə gingivit, periodontit, parodontal ciblər, diş əti qanaması və dişlərin laxlaması kimi hallarda lazım ola bilər.

Bu sahəyə stomatologiyada parodontologiya deyilir. Parodontologiya yalnız diş ətinə baxmır; dişi sümükdə saxlayan toxumaları da izləyir. Yəni problem sadəcə “diş əti qızarıb” səviyyəsində deyil, bəzən dişin dayağı ilə bağlı da ola bilər.

Diş əti müalicəsi daha çox bu hallarda gündəmə gəlir:

• Diş əti fırçalama zamanı qanayırsa;
• Diş ətində şişkinlik və qızartı varsa;
• Ağızda pis qoxu uzun müddət keçmirsə;
• Diş əti çəkilibsə;
• Dişlərin arasında boşluq artıbsa;
• Dişlərdə laxlama hiss olunursa;
• Diş daşı tez-tez yığılırsa;
• Həkim parodontal cib olduğunu deyibsə.

Bəzi pasiyentlər diş əti qanamasını sadə problem sayır. Amma təkrarlanan qanama diş əti xəstəliyinin ilk siqnalı ola bilər. Buna görə diş əti müalicəsi gecikdirilmədən planlanmalıdır.

Parodontologiya hansı problemlərə baxır?

Parodontologiya diş əti, dişi saxlayan sümük, parodontal bağlar və diş kökü ətrafındakı toxumalarla məşğul olan stomatologiya sahəsidir. Parodontoloq diş əti qanaması, gingivit, periodontit, parodontal ciblər, diş əti çəkilməsi və dişlərin laxlaması kimi problemləri yoxlayır.

Pasiyent bunu sadə dillə belə anlaya bilər: dişin görünən hissəsi sağlam görünsə də, onu saxlayan toxumalar zəifləyə bilər. Diş əti xəstəliyi də məhz bu səbəbdən təhlükəlidir. Çünki problem gecikəndə dişin özü yox, onu saxlayan dayaq toxuması zədələnir.

Parodontoloq müayinə zamanı təkcə qanayan nahiyəyə baxmır. Diş daşının yeri, diş əti ciblərinin dərinliyi, dişlərin hərəkətliliyi, ağız gigiyenası və lazım olarsa rentgen nəticələri birlikdə nəzərə alınır.

Diş əti qanaması nə üçün olur?

Diş əti qanaması ən çox diş daşı, bakterial ərp və diş əti iltihabı ilə bağlı olur. Qanama fırçalama zamanı, sərt qida yeyəndə və ya öz-özünə görünə bilər. Bu əlamət təkrarlanırsa, diş əti müalicəsi üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.

Diş əti qanamasının ən yayılmış səbəblərindən biri dişlərin boyun hissəsində və diş əti altında yığılan ərpdir. Bu ərp vaxtla sərtləşərək diş daşına çevrilir. Diş daşı diş ətini qıcıqlandırır, iltihab yaradır və qanamaya səbəb ola bilər.

Bəzi pasiyentlər qanama görə diş fırçalamağı azaldır. Bu isə problemi daha da artırır. Çünki təmizləmə zəiflədikcə ərp daha çox yığılır və diş əti iltihabı dərinləşə bilər.

Diş əti qanaması bu hallarla bağlı ola bilər:

• Diş daşı və ərp yığılması;
• Gingivit;
• Periodontit;
• Yanlış və ya sərt fırçalama;
• Siqaret istifadəsi;
• Ağız gigiyenasının zəif olması;
• Bəzi ümumi sağlamlıq problemləri;
• Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər;
• Bəzi dərmanların təsiri.

Diş əti müalicəsi üçün ilk addım qanamanın səbəbini tapmaqdır. Səbəb bilinmədən yalnız qarqara, gel və ya ev üsulları ilə problemi uzun müddət gizlətmək düzgün deyil.

Hansı əlamətlərdə həkimə müraciət etmək lazımdır?

Diş əti qanaması bir neçə gün davam edirsə, diş ətində şişkinlik, irin, pis qoxu, diş əti çəkilməsi və ya dişlərdə laxlama varsa, həkimə müraciət gecikdirilməməlidir. Bu əlamətlər gingivitdən daha dərin diş əti xəstəliyinə keçidin göstəricisi ola bilər.

Aşağıdakı hallarda mütləq diş əti müayinəsi lazımdır:

• Fırçalayanda diş əti qanayır;
• Diş ətində şişkinlik və qızartı var;
• Ağız qoxusu uzun müddət keçmir;
• Diş ətindən irin gəlir;
• Dişlər uzanmış kimi görünür;
• Diş aralarında boşluq artır;
• Dişlər tərpənir;
• Çeynəmə zamanı ağrı olur.

Bu əlamətlərin hamısı eyni vaxtda olmaya bilər. Bəzən pasiyent yalnız qanama görür, amma həkim müayinəsində diş əti cibləri və diş daşı problemi də aşkarlana bilər.

Gingivit və periodontit arasında fərq nədir?

Gingivit diş ətinin daha erkən iltihab mərhələsidir. Periodontit isə iltihabın dişi saxlayan daha dərin toxumalara keçdiyi vəziyyətdir. Gingivit vaxtında müalicə olunarsa, vəziyyət daha sürətli nəticə əldə olunur. Periodontitdə isə diş əti müalicəsi daha ciddi plan tələb edir.

Gingivit zamanı əsas problem diş ətində qızartı, şişkinlik və qanamadır. Bu mərhələdə dişi saxlayan sümük toxumasında ciddi itki olmaya bilər. Ona görə erkən müraciət çox vacibdir.

Periodontitdə isə iltihab dərinləşir. Dişlə diş əti arasında ciblər yaranır, diş daşı həmin ciblərin içində yığıla bilər və dişin dayağı zəifləyə bilər. Vaxtında müalicə olunmazsa, dişlərdə laxlama və diş itkisi riski arta bilər.

Gingivit necə müalicə olunur?

Gingivit müalicəsində əsas məqsəd diş ətini qıcıqlandıran ərp və diş daşını təmizləməkdir. Həkim diş daşlarını təmizləyir, diş ətinin vəziyyətinə baxır və pasiyentə evdə düzgün fırçalama, diş ipi və ya ara fırça istifadəsini izah edir.

Gingivit mərhələsində pasiyent vaxtında müraciət edərsə, diş əti çox vaxt daha rahat bərpa olur. Amma bunun üçün yalnız klinik təmizlik kifayət etməyə bilər. Evdə gündəlik gigiyena düzəlməsə, qanama yenidən qayıda bilər.

Diş əti müalicəsi bu mərhələdə adətən daha sadə olur. Bəzi hallarda həkim antiseptik qarqara və ya əlavə qulluq vasitəsi tövsiyə edə bilər. Bunlar əsas müalicəni əvəz etmir. Əsas məsələ diş daşı və ərpin təmizlənməsidir.

Periodontit necə müalicə olunur?

Periodontit müalicəsində diş əti cibləri, diş əti altındakı daşlar, kök səthi və dişin dəstək toxumaları birlikdə yoxlanılır. Bu mərhələdə diş əti müalicəsi adi diş daşı təmizliyindən daha dərin ola bilər. Bəzi hallarda qapalı küretaj, açıq küretaj və ya şinalama lazım olur.

Periodontitdə məqsəd xəstəliyi kontrol altına almaqdır. Diş əti cibləri təmizlənməli, bakterial yüklənmə azaldılmalı və pasiyentin ev gigiyenası düzəldilməlidir. Əgər dişlərdə hərəkətlilik varsa, həkim dişlərin qorunma ehtimalını ayrıca qiymətləndirir.

Bu mərhələdə “bir dəfə təmizlətdim, problem bitdi” düşüncəsi düzgün deyil. Periodontit müalicəsindən sonra müntəzəm stomatoloq müayinəsi çox vacibdir. Çünki xəstəlik təkrar aktivləşə bilər.

Parodontal ciblərin müalicəsi necə aparılır?

Parodontal cib dişlə diş əti arasında dərinləşmiş boşluqdur. Bu cibin içində bakteriya, ərp və diş daşı yığıla bilər. Parodontal ciblərin müalicəsində məqsəd həmin sahəni təmizləmək, iltihabı azaltmaq və diş əti xəstəliyinin dərinləşməsinin qarşısını almaqdır.

Sağlam diş əti dişə sıx oturur. Diş əti iltihabı dərinləşəndə dişlə diş əti arasında boşluq artır. Pasiyent bunu çox vaxt hiss etmir. Amma həkim parodontal zondla həmin ciblərin dərinliyini ölçə bilər.

Parodontal ciblər dərin olduqda adi fırçalama ilə həmin sahəni təmizləmək mümkün olmur. Diş daşları diş əti altında qalır və iltihabı davam etdirir. Ona görə bu mərhələdə diş əti müalicəsi daha dərin təmizləmə tələb edir.

Parodontal ciblərin müalicəsi aşağıdakı mərhələlərlə aparıla bilər:

1. Diş əti müayinəsi
2. Cib dərinliyinin ölçülməsi
3. Rentgen müayinəsi
4. Diş daşı və ərpin təmizlənməsi
5. Qapalı və ya açıq küretaj qərarı
6. Ev gigiyenası təlimi
7. Təkrar müayinə

Diş daşı təmizliyi ilə dərin diş əti müalicəsi fərqlidirmi?

Bəli, fərqlidir. Adi diş daşı təmizliyi əsasən dişin görünən səthində və diş əti kənarında yığılan daşların təmizlənməsidir. Dərin diş əti müalicəsi isə diş əti altında, parodontal ciblərin içində və kök səthində olan daşların təmizlənməsini də əhatə edə bilər.

Pasiyent bəzən “diş daşımı təmizlətdim, amma qanama yenə var” deyir. Bunun səbəbi diş əti altında qalan daşlar və dərin ciblər ola bilər. Belə halda yalnız adi təmizlik kifayət etməyə bilər.

Qapalı və açıq küretaj nə vaxt edilir?

Qapalı və açıq küretaj diş əti ciblərinin təmizlənməsi üçün istifadə olunan parodontal müalicə üsullarıdır. Qapalı küretaj daha az invaziv yanaşmadır. Açıq küretaj isə daha dərin ciblərdə və həkimin birbaşa görərək təmizləmə aparmalı olduğu hallarda seçilə bilər.

Küretaj qərarı pasiyentin istəyinə görə yox, müayinə nəticəsinə görə verilir. Həkim diş əti cibinin dərinliyinə, diş daşının yerləşməsinə, rentgen nəticəsinə və dişin dayağının vəziyyətinə baxır.

Küretajdan əvvəl çox vaxt diş daşı təmizliyi və gigiyena təlimi aparılır. Sonra diş ətinin cavabı izlənir. Əgər dərin ciblər qalırsa, qapalı və ya açıq küretaj müzakirə oluna bilər.

Qapalı küretaj nədir?

Qapalı küretaj diş əti açılmadan, xüsusi alətlərlə diş əti ciblərinin və kök səthinin təmizlənməsidir. Bu müalicə diş əti altında yığılan daşları və iltihablı toxumaları azaltmaq üçün aparılır. Lazım olduqda lokal keyitmə istifadə oluna bilər.

Qapalı küretaj adətən orta dərinlikdə ciblərdə seçilir. Məqsəd diş əti altındakı səbəbi təmizləmək və diş ətinin daha sağlam vəziyyətə gəlməsinə kömək etməkdir.

Müalicədən sonra bir neçə gün həssaslıq, yüngül qanama və diş ətində narahatlıq ola bilər. Bu, çox vaxt keçici olur. Həkimin verdiyi ev baxımı qaydalarına əməl etmək nəticəyə ciddi təsir edir.

Açıq küretaj nədir?

Açıq küretaj diş əti cibləri daha dərin olduqda və həkimin sahəni birbaşa görərək təmizləməsi lazım gəldikdə seçilə bilər. Bu zaman diş əti cərrahi şəkildə qaldırılır, kök səthi və dərin ciblər təmizlənir, sonra toxuma yerinə qaytarılır və tikiş qoyula bilər.

Açıq küretaj hər pasiyent üçün lazım deyil. Bu qərar yalnız müayinə, cib ölçümü və rentgen nəticələrinə əsasən verilir. Əgər qapalı üsulla kifayət qədər təmizlik mümkün deyilsə, açıq yanaşma gündəmə gələ bilər.

Pasiyentə əvvəlcədən müalicənin məqsədi, sağalma dövrü, evdə qulluq qaydaları və kontrol müayinələr izah edilməlidir. “Bir prosedurla hər şey tam düzələcək” yanaşması doğru deyil.

Qapalı və açıq küretaj arasında fərq nədir?

Qapalı küretaj diş əti açılmadan aparılır, açıq küretajda isə həkim diş əti toxumasını qaldıraraq dərin sahəni birbaşa görür. Hansı üsulun seçiləcəyi diş əti cibinin dərinliyindən, diş daşının yerindən və toxumaların vəziyyətindən asılıdır.

Hərəkətli dişlərin şinalanması nə vaxt lazımdır?

Hərəkətli dişlərin şinalanması dişlərdə laxlama olduqda onları bir-birinə bağlayaraq daha sabit vəziyyətdə saxlamaq üçün istifadə olunan üsuldur. Bu yanaşma periodontit, travma və ya dişi saxlayan toxumaların zəiflədiyi hallarda həkim müayinəsindən sonra seçilə bilər.

Şinalama dişi “sehrli şəkildə xilas edən” prosedur deyil. Əgər dişin laxlamasının səbəbi diş əti xəstəliyidirsə, əsas problem də müalicə olunmalıdır. Yəni diş əti müalicəsi, parodontal ciblərin təmizlənməsi və gigiyena nəzarəti olmadan şinalama təkbaşına kifayət etmir.

Şinalama daha çox bu hallarda düşünülə bilər:

• Dişlərdə hərəkətlilik varsa;
• Periodontit nəticəsində diş dayağı zəifləyibsə;
• Çeynəmə zamanı dişlər narahatlıq verirsə;
• Dişlərin qorunma ehtimalı varsa;
• Həkim dişin saxlanıla biləcəyini düşünürsə.

Şinalama dişi tam xilas edirmi?

Şinalama hərəkətli dişi daha sabit saxlamağa kömək edə bilər, amma dişin tam xilas olacağına zəmanət vermir. Əgər dişin laxlamasına səbəb periodontitdirsə, əsas diş əti müalicəsi də aparılmalıdır. Yəni şinalama təkbaşına yox, ümumi müalicə planının bir hissəsi kimi düşünülür.

Şinalama zamanı hərəkətli dişlər xüsusi material və ya lentlə bir-birinə bağlanır. Məqsəd çeynəmə yüklərini daha bərabər bölmək və dişin tərpənməsini azaltmaqdır.

Əsas məsələ səbəbi unutmaq deyil. Periodontit davam edirsə, diş əti cibləri təmizlənmirsə və pasiyent gigiyenaya əməl etmirsə, şina uzunmüddətli fayda verməyə bilər.

Diş əti müalicəsi hansı mərhələlərlə aparılır?

Diş əti müalicəsi əvvəlcə müayinə ilə başlayır. Həkim diş ətinin rənginə, qanamasına, diş daşına, parodontal ciblərə, dişlərin hərəkətliliyinə və ağız gigiyenasına baxır. Lazım olduqda rentgen çəkilir və sonra pasiyent üçün fərdi müalicə planı qurulur.

Diş əti müalicəsinin mərhələləri adətən belə olur:

1. İlkin müayinə
2. Diş əti qanaması və şişkinliyin yoxlanması
3. Parodontal ciblərin ölçülməsi
4. Lazım olduqda rentgen müayinəsi
5. Diş daşı və ərpin təmizlənməsi
6. Qapalı və ya açıq küretaj qərarı
7. Hərəkətli diş varsa şinalama ehtimalı
8. Ev gigiyenası təlimi
9. Təkrar müayinə

Bu proses bir seansda bitməyə bilər. Xüsusilə periodontit və dərin parodontal ciblər varsa, müalicə mərhələli aparılır. Hər mərhələnin məqsədi pasiyentə izah edilməlidir.

Diş əti müalicəsi zamanı pasiyentin iştirakı çox vacibdir. Həkim müalicəni aparır, amma evdə fırçalama, diş ipi, ara fırça və periodik həkim müayinəsi olmadan nəticəni qorumaq çətin olur.

Diş əti müalicəsi qiyməti nədən asılıdır?

Diş əti müalicəsi qiyməti problemin mərhələsinə, diş daşı və parodontal ciblərin dərinliyinə, müalicə olunacaq dişlərin sayına, rentgen ehtiyacına, qapalı və ya açıq küretaj seçiminə və şinalama ehtimalına görə dəyişir. Dəqiq qiymət yalnız həkim baxışından sonra bilinir.

Qiymətə təsir edən əsas amillər bunlardır:

• Diş əti xəstəliyinin mərhələsi;
• Diş daşı və ərpin miqdarı;
• Parodontal ciblərin dərinliyi;
• Neçə dişin müalicəyə ehtiyacı olması;
• Qapalı küretaj ehtiyacı;
• Açıq küretaj ehtiyacı;
• Hərəkətli dişlərin şinalanması;
• Rentgen və əlavə diaqnostika;
• Seans sayı;
• Kontrol müayinələr.

Telefonda yalnız təxmini məlumat vermək mümkündür. Çünki “diş əti qanayır” şikayətinin arxasında sadə gingivit də ola bilər, dərin periodontit də. Bu iki halın müalicə planı və qiyməti eyni olmur.

Bakıda parodontoloq seçərkən nəyə diqqət etmək lazımdır?

Bakıda parodontoloq seçərkən yalnız qiymətə baxmaq düzgün deyil. Diş əti müalicəsi üçün həkimin diş əti xəstəliklərini necə izah etməsi, cib ölçümü aparması, rentgeni düzgün dəyərləndirməsi, müalicə planını mərhələli qurması və müayinələrə önəm verməsi vacibdir.

Pasiyent bu suallara diqqət edə bilər:

• Həkim diş əti qanamasının səbəbini izah edirmi?
• Gingivit və periodontit fərqini aydın deyirmi?
• Parodontal cib ölçümü aparılırmı?
• Rentgen ehtiyacı izah olunurmu?
• Qapalı və açıq küretaj fərqi başa salınırmı?
• Şinalama lazım olarsa, səbəbi izah edilirmi?
• Ev gigiyenası ayrıca öyrədilirmi?
• Kontol müayinəsi planlaşdırılırmı?

Diş əti müalicəsi yalnız prosedurdan ibarət deyil. Burada pasiyentin problemi anlaması, səbəbi bilməsi, evdə düzgün qulluq etməsi və həkim müayinəsinə gəlməsi də nəticənin bir hissəsidir.

Dr. Ümmahani Hüseynova diş əti müayinəsində nəyə diqqət edir?

Dr. Ümmahani Hüseynova diş əti müayinəsində yalnız qanayan nahiyəyə baxmır. Diş daşının yeri, diş əti ciblərinin dərinliyi, dişlərin laxlaması, ağız gigiyenası və pasiyentin gündəlik vərdişləri birlikdə nəzərə alınır. Məqsəd dərhal müalicəyə başlamaq deyil, problemin səbəbini aydınlaşdırmaqdır.

Müayinə zamanı əvvəlcə diş əti qanamasının nə ilə bağlı olduğu araşdırılır. Sadə gingivit varsa, diş daşı təmizliyi və gigiyena tövsiyələri kifayət edə bilər. Periodontit əlamətləri varsa, parodontal ciblərin dərinliyi, rentgen nəticələri və dişlərin hərəkətliliyi ayrıca yoxlanılır.

Bəzi pasiyentlər yalnız qanamadan şikayət edir, amma müayinədə diş əti altında daş, dərin ciblər və dişlərdə laxlama riski görünə bilər. Buna görə diş əti müalicəsi yalnız görünən əlamətə görə yox, ümumi ağız vəziyyətinə əsasən planlanmalıdır.

Pasiyentə hər addım aydın izah olunur: hansı nahiyədə problem var, niyə küretaj lazım ola bilər, şinalama hansı halda düşünülür və evdə hansı qulluq qaydalarına əməl etmək lazımdır.

Tez-tez verilən suallar

Nəticə

Diş əti müalicəsi diş əti qanaması, gingivit, periodontit, parodontal ciblər, diş əti çəkilməsi və dişlərin laxlaması kimi problemlərin vaxtında kontrol altına alınması üçün vacibdir. Qanama sadə görünə bilər, amma bəzən daha dərin diş əti xəstəliyinin ilk siqnalı olur.

Əgər diş ətiniz qanayırsa, ağızda pis qoxu, şişkinlik, irin, diş əti çəkilməsi və ya dişlərdə laxlama hiss edirsinizsə, gözləmək düzgün deyil. Diş əti müalicəsi planı yalnız həkim baxışından sonra qurulmalıdır. Dr. Ümmahani Hüseynovanın qəbuluna yazılaraq diş ətinin vəziyyətini vaxtında yoxlatdıra və uyğun müalicə yolunu seçə bilərsiniz.