Ağız qoxusu niyə yaranır?

Ağız qoxusu ən çox dilin üzərində bakterial ərpin yığılması, dişlərin və diş aralarının yaxşı təmizlənməməsi, diş əti xəstəlikləri, kariyes və ağız quruluğu səbəbindən yaranır. Saqqız, nanəli konfet və ağız yaxalayıcısı qoxunu müvəqqəti azalda bilər, lakin problemin əsas səbəbini aradan qaldırmır.

Dişlərinizi, dilinizi və diş aralarını müntəzəm təmizləməyinizə baxmayaraq qoxu davam edirsə, ilk növbədə stomatoloqa müraciət etmək lazımdır. Çünki davamlı ağız qoxusunun mənbəyi əksər hallarda mədə yox, ağız boşluğudur. Halitozun müalicəsi isə hər pasiyentdə eyni olmur və aşkar edilən səbəbə uyğun planlaşdırılır.

Ağız qoxusu nədir?

Ağızdan gələn davamlı və ya tez-tez təkrarlanan xoşagəlməz nəfəs qoxusu tibbdə halitoz adlandırılır.

Sarımsaq, soğan və kəskin ədviyyatlardan sonra yaranan qısamüddətli qoxu hər zaman xəstəlik əlaməti sayılmır. Ancaq dişlər təmizləndikdən sonra keçməyən, gün ərzində davam edən və gündəlik ünsiyyətə təsir göstərən qoxu ağız və diş sağlamlığı problemini göstərə bilər.

İnsan öz nəfəsinin qoxusunu həmişə düzgün qiymətləndirə bilmir. Bəzi şəxslər ağız qoxusu olmadığı halda bundan həddindən artıq narahat olur, digərləri isə davamlı qoxunun fərqinə varmır. Buna görə şikayətin stomatoloji müayinə zamanı qiymətləndirilməsi daha düzgün yanaşmadır.

Ağız qoxusunu müşayiət edən əlamətlər

Ağız qoxusu ilə yanaşı aşağıdakı əlamətlər də müşahidə oluna bilər:

• Dilin üzərində ağ və ya sarımtıl ərp;
• Ağızda xoşagəlməz və ya metal dad;
• Diş ətində qanama, qızartı və şişkinlik;
• Diş ağrısı və həssaslıq;
• Ağız quruluğu;
• Dişlərin arasında qida qalması;
• Səhərlər daha güclü nəfəs qoxusu;
• Badamcıqlarda ağ rəngli kiçik daşlar;
• Uyğun oturmayan diş protezi.

Qoxunun xüsusiyyətinə əsasən onun səbəbini dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Diaqnostika zamanı dil, dişlər, diş ətləri, köhnə plomblar, protezlər və ağız quruluğu birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Ağız qoxusunun 10 əsas səbəbi

Ağız qoxusu tək bir səbəbdən yaranmır. Əksər hallarda problem dil üzərində bakterial ərpin yığılması, qeyri-kafi ağız gigiyenası, diş əti xəstəlikləri, kariyes və ağız quruluğu kimi ağızdaxili amillərlə əlaqəli olur. Bəzi hallarda isə qidalar, dərman preparatları, burun-boğaz problemləri və reflüks də nəfəs qoxusuna təsir göstərə bilər.

Aşağıda ağız qoxusunun ən çox rast gəlinən 10 səbəbi və hər bir səbəbin qoxunun yaranmasına necə təsir göstərdiyi izah olunur.

1. Dilin üzərində bakterial ərpin yığılması

Dilin, xüsusilə arxa hissəsində toplanan bakterial ərp ağız boşluğundan qaynaqlanan qoxunun əsas mənbələrindən biri ola bilər. Dilin ehtiyatla təmizlənməsi qoxuya səbəb olan bakterial təbəqənin azalmasına kömək edə bilər. 

Dilin gündə bir dəfə dil təmizləyicisi və ya yumşaq diş fırçası ilə ehtiyatla təmizlənməsi qoxunun azalmasına kömək edə bilər. Dil həddindən artıq təzyiqlə qaşınmamalı və qanadılmamalıdır.

2. Dişlərin və diş aralarının yaxşı təmizlənməməsi

Dişlər müntəzəm fırçalanmadıqda qida qalıqları ağız boşluğunda qalır. Bakteriyalar bu qalıqları parçalayarkən xoşagəlməz qoxuya səbəb olan maddələr yaranır.

Diş fırçası dişlərin bütün aralıq səthlərini tam təmizləmir. Buna görə gündəlik qulluq zamanı diş sapından və ya dişarası fırçadan istifadə edilməsi də vacibdir.

3. Diş əti xəstəlikləri

Gingivit zamanı diş ətlərində qızartı, şişkinlik və fırçalama zamanı qanama yarana bilər. Müalicə gecikdirildikdə proses daha dərin toxumalara keçərək periodontitə çevrilə bilər.

Periodontit zamanı dişlə diş əti arasında bakteriyaların toplandığı dərin ciblər yarana bilər. Sistematik icmal və meta-analiz nəticələri periodontitlə ağız qoxusu arasında müsbət əlaqə olduğunu göstərir. 

Diş ətləriniz mütəmadi qanayırsa, bunu sadəcə sərt fırçalama ilə əlaqələndirməyin. Diş əti xəstəliklərinin müalicəsi üçün stomatoloji müayinə aparılmalıdır.

4. Kariyes və ağız boşluğu infeksiyaları

Dərin kariyes, diş kökü infeksiyası, abses və ağız boşluğundakı digər iltihabi proseslər pis nəfəs qoxusuna səbəb ola bilər.

Kənarları dişə uyğunlaşmayan köhnə plombların, diş qapaqlarının və körpülərin ətrafında da qida qalıqları toplana bilər. Belə hallarda ağız yaxalayıcısı qoxunu yalnız müvəqqəti azaldır.

Dişdə qara ləkə, soyuğa həssaslıq, gecə ağrısı və ya qida qalması varsa, kariyesin müalicəsi gecikdirilməməlidir.

5. Ağız quruluğu

Tüpürcək ağız boşluğunun təmizlənməsinə və zərərli mikroorqanizmlərin nəzarətdə saxlanmasına kömək edir. Davamlı ağız quruluğu kariyes, ağız boşluğu infeksiyaları və pis nəfəs qoxusu riskini artıra bilər. 

Ağız quruluğu aşağıdakı səbəblərlə bağlı ola bilər:

• Kifayət qədər su içməmək;
• Ağızdan nəfəsalma;
• Burun tutulması;
• Siqaret və spirtli içkilər;
• Bəzi dərman preparatları;
• Tüpürcək vəzilərinin problemləri;
• Müəyyən sistemik xəstəliklər.

Ağız quruluğu halitozla yanaşı kariyesə, ağız boşluğu infeksiyalarına və çıxarılan protezin ağızda sabit qalmasında çətinliyə səbəb ola bilər.

6. Qidalar, qəhvə və tütün məhsulları

Soğan, sarımsaq və bəzi ədviyyatlar müvəqqəti nəfəs qoxusu yarada bilər. Bu qidaların tərkibindəki qoxulu maddələr həzm olunduqdan sonra qan dövranına keçir və nəfəs vasitəsilə xaric olunur.

Siqaret və digər tütün məhsulları həm birbaşa pis qoxu yaradır, həm də ağız quruluğu və diş əti xəstəlikləri riskini artırır. Qəhvə və spirtli içkilər də bəzi şəxslərdə ağız quruluğunu gücləndirə bilər.

7. Breket və diş protezləri

Breketlərin ətrafında, çıxarılan protezlərin altında və digər ağızdaxili aparatlarda qida qalıqları toplana bilər. Aparatlar düzgün təmizlənmədikdə bakterial ərp və ağız qoxusu artır.

Çıxarılan protezlər hər gün təmizlənməli, ağıza uyğunluğu mütəmadi yoxlanılmalıdır. Breket istifadə edən şəxslər adi diş fırçası ilə yanaşı uyğun dişarası qulluq vasitələrindən də istifadə etməlidirlər.

8. Badamcıq, burun və sinus problemləri

Badamcıqların səthindəki kiçik boşluqlarda bakteriyalar, qida qalıqları və hüceyrələr toplanaraq badamcıq daşları yarada bilər. Bu daşlar ağız qoxusu, pis dad və boğazda yad cisim hissi ilə müşayiət oluna bilər.

Burun tutulması ağızdan nəfəsalmaya və ağız quruluğuna səbəb olaraq qoxunu gücləndirə bilər. Ağız və diş mənşəli səbəb tapılmadıqda davamlı burun, sinus və boğaz şikayətləri qulaq-burun-boğaz həkimi tərəfindən qiymətləndirilə bilər.

9. Dərman preparatları

Bəzi dərmanlar tüpürcək ifrazını azaldaraq ağız quruluğu və ağız qoxusu yarada bilər. Bəzi antihistaminlər, antidepressantlar, antihipertenziv preparatlar və sidikqovucular bu baxımdan qiymətləndirilə bilər.

Dərmanın ağız quruluğuna səbəb olduğunu düşünsəniz belə, onu özbaşına dayandırmayın və dozasını dəyişməyin. Dəyişiklik yalnız preparatı təyin edən həkim tərəfindən edilməlidir.

10. Reflüks və digər sistemik xəstəliklər

Reflüks bəzi insanlarda ağızda turş dad, gəyirmə və nəfəs qoxusu ilə müşayiət oluna bilər. Nadir hallarda tənəffüs yolları, metabolik və digər sistemik problemlər də nəfəs qoxusunun dəyişməsinə səbəb olur.

Bununla belə, davamlı ağız qoxusunun səbəbi araşdırılarkən əvvəlcə dil, dişlər, diş ətləri və ağız quruluğu qiymətləndirilməlidir. Stomatoloji səbəb tapılmadıqda pasiyent şikayətlərinə uyğun mütəxəssisə yönləndirilir.

Ağız qoxusu mədədən gəlirmi?

Əksər hallarda ağız qoxusu mədədən yox, ağız boşluğundan qaynaqlanır. Elmi icmallara əsasən, halitoz hallarının təxminən 80–90%-i dil üzərində bakterial ərpin yığılması, periodontal xəstəliklər və qeyri-kafi ağız gigiyenası kimi ağızdaxili səbəblərlə əlaqəlidir. Buna görə davamlı ağız qoxusu zamanı ilk növbədə stomatoloji səbəblər qiymətləndirilməlidir. 

Qastroezofageal reflüks bəzi insanlarda ağız qoxusu ilə əlaqəli ola bilər. Ağızda turş dad, döş sümüyünün arxasında yanma, gəyirmə və mədə möhtəviyyatının ağıza geri gəlməsi kimi şikayətlər varsa, reflüks ehtimalı da nəzərdən keçirilə bilər. Lakin stomatoloji müayinə aparılmadan ağız qoxusunu birbaşa reflüks və ya başqa mədə problemi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. 

Səhər ağız qoxusu niyə yaranır?

Yuxu zamanı tüpürcək ifrazı azalır. Buna görə səhər oyandıqda nəfəs qoxusunun daha güclü hiss edilməsi geniş yayılmış haldır.

Ağız açıq yatmaq, xoruldamaq, burun tutulması, susuz qalmaq və gecə ağız gigiyenasına diqqət etməmək səhər qoxusunu artıra bilər.

Dişlər və dil təmizləndikdən sonra qoxu keçirsə, bu hal çox vaxt yuxu zamanı tüpürcək ifrazının azalması ilə əlaqəli olur. Qoxu gün ərzində də davam edirsə, səbəb stomatoloji müayinə ilə araşdırılmalıdır.

Ağız qoxusunun diaqnostikası necə aparılır?

Stomatoloq əvvəlcə ağız qoxusunun nə vaxt başladığını, günün hansı saatlarında gücləndiyini, ağız qulluğu vərdişlərini, istifadə edilən dərmanları və yanaşı şikayətləri dəqiqləşdirir.

Stomatoloji müayinə zamanı nələr yoxlanılır?

Müayinə zamanı aşağıdakılar qiymətləndirilir:

• Dilin arxa hissəsindəki ərp;
• Diş daşı və bakterial ərp;
• Diş əti cibləri və qanama;
• Kariyes və köhnə plomblar;
• Ağız quruluğu;
• Protez və breketlərin təmizliyi;
• Ağız boşluğundakı infeksiya əlamətləri.

Nəfəs qoxusunun həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi praktik diaqnostik üsullardan biridir. Zəruri hallarda qoxuya səbəb olan kimyəvi birləşmələri ölçən xüsusi cihazlardan istifadə edilə bilər. Klinik müayinə və pasiyentin verdiyi məlumatlar diaqnostikanın əsasını təşkil edir.

Rentgen müayinəsi nə vaxt lazım olur?

Rentgen müayinəsi ağız qoxusu olan hər pasiyentə avtomatik təyin edilmir. Kariyes, diş kökü infeksiyası, sümük itkisi və ya klinik baxışda görünməyən başqa problemdən şübhələnildikdə panoramik stomatoloji müayinə və ya əlavə görüntüləmə seçilə bilər.

Ağız qoxusunun müalicəsi necə aparılır?

Halitoz üçün bütün pasiyentlərə uyğun vahid müalicə üsulu yoxdur. Diaqnostika və müalicə qoxunun mənbəyinə, ağız boşluğunun vəziyyətinə və yanaşı amillərə əsasən fərdi şəkildə planlaşdırılır. 

Ağız yaxalayıcıları, dil təmizliyi, diş məcunları və digər üsullar halitozun idarə edilməsində tətbiq olunur. Bununla belə, mövcud tədqiqatlarda bəzi müdaxilələrin effektivliyinə dair sübutların keyfiyyəti aşağı olduğundan müalicə pasiyentin vəziyyətinə uyğun seçilməlidir. 

Peşəkar diş təmizlənməsi

Diş daşı və diş əti ciblərindəki bakterial çöküntülər ev şəraitində tam təmizlənmir. Belə hallarda peşəkar diş təmizlənməsi, ağız gigiyenası üzrə fərdi tövsiyələr və ehtiyac olduqda periodontal müalicə aparılır.

Kariyes və infeksiyaların müalicəsi

Kariyes, diş kökü infeksiyası, abses, uyğun olmayan köhnə plomb və problemli protezlər müalicə edilməlidir.

Bakteriyaların toplandığı mənbə aradan qaldırılmadıqda ağız yaxalayıcısı və saqqızdan alınan nəticə qısamüddətli ola, qoxu yenidən yarana bilər.

Dil və diş aralarının təmizlənməsi

Dilin arxa hissəsindəki bakterial ərpin təmizlənməsi, diş sapı və ya dişarası fırçadan istifadə ağız boşluğundakı bakterial yükün azalmasına kömək edə bilər.

Bu qulluq üsulları gündəlik diş fırçalamanı əvəz etmir, onu tamamlayır.

Ağız quruluğunun idarə edilməsi

Kifayət qədər su içmək və şəkərsiz saqqız çeynəmək tüpürcək ifrazını artırmağa kömək edə bilər.

Davamlı ağız quruluğu varsa, istifadə edilən dərmanlar, yanaşı xəstəliklər və tüpürcək vəzilərinin fəaliyyəti qiymətləndirilməlidir.

Ağız yaxalayıcılarından istifadə

Ağız yaxalayıcıları tərkibindəki aktiv maddələrdən asılı olaraq ağız qoxusu, bakterial ərp və gingivitin azaldılmasına kömək edə bilər. Lakin ağız yaxalayıcısı diş fırçalamanı, dişarası təmizliyi və əsas stomatoloji müalicəni əvəz etmir. 

Müalicəvi ağız yaxalayıcısının tərkibi və istifadə müddəti ağız boşluğunun vəziyyətinə uyğun seçilməlidir.

Ağız qoxusunu azaltmaq üçün nə etmək olar?

Ağız qoxusunu azaltmaq və ağız sağlamlığını qorumaq üçün:

1. Dişlərinizi gündə iki dəfə, təxminən iki dəqiqə fırçalayın.
2. Diş aralarını gündə bir dəfə diş sapı və ya dişarası fırça ilə təmizləyin.
3. Dilin arxa səthini gündə bir dəfə ehtiyatla təmizləyin.
4. Gün ərzində kifayət qədər su için.
5. Ağız quruluğu zamanı şəkərsiz saqqız seçin.
6. Breket və protezlərin təmizliyinə ayrıca diqqət yetirin.
7. Siqaret və digər tütün məhsullarından uzaq durun.
8. Müntəzəm stomatoloji müayinələri gecikdirməyin.

Bu addımlar ağız qoxusunu azaltmağa kömək edə bilər, lakin kariyes, diş daşı, periodontit və ya infeksiya varsa, stomatoloji müalicəni əvəz etmir.

Ağız qoxusu zamanı edilən əsas səhvlər

Aşağıdakı yanaşmalar problemi uzada bilər:

• Qoxunu yalnız saqqız və nanəli konfetlə gizlətmək;
• Yalnız dişləri fırçalayıb dili və diş aralarını təmizləməmək;
• Problemi müayinə olmadan yalnız mədə ilə əlaqələndirmək;
• Ağız yaxalayıcısından nəzarətsiz və uzun müddət istifadə etmək;
• Ağız quruluğu yaradan dərmanı özbaşına dayandırmaq;
• Diş əti qanamasını normal qəbul etmək;
• Diş ağrısı və ağızdakı şişkinliyin öz-özünə keçməsini gözləmək.

Nə vaxt stomatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Ağız və diş qulluğunu yaxşılaşdırdıqdan sonra qoxu bir neçə həftə ərzində keçmirsə, stomatoloqa müraciət edin.

Aşağıdakı əlamətlər varsa, müayinəni gecikdirməyin:

• Diş ətində davamlı qanama və şişkinlik;
• Diş ağrısı və ya gecə başlayan ağrı;
• Ağızda irin və pis dad;
• Dişlərin laxlaması;
• Davamlı ağız quruluğu;
• Uyğun oturmayan protez;
• Dişdə qara ləkə və ya qida qalması;
• Badamcıq daşlarının tez-tez təkrarlanması;
• Üç həftədən uzun müddət sağalmayan ağız yarası.

Ağız, üz və ya boyun nahiyəsində güclü şişkinlik yaranıbsa, xüsusilə nəfəsalma və ya udma çətinləşibsə, təcili tibbi yardım almaq lazımdır.

Bakıda ağız qoxusu üçün hansı həkimə müraciət etmək olar?

Ağız qoxusu davam edirsə, ilk mərhələdə stomatoloji müayinədən keçmək məqsədəuyğundur. Müayinə zamanı dil, dişlər, diş ətləri, köhnə plomblar, protezlər və ağız quruluğu qiymətləndirilir.

Ağız və diş mənşəli səbəb aşkarlanarsa, müalicə stomatoloji plan əsasında aparılır. Səbəb ağız boşluğunda tapılmadıqda pasiyent şikayətlərinə uyğun olaraq qulaq-burun-boğaz həkiminə, qastroenteroloqa və ya başqa mütəxəssisə yönləndirilə bilər.

Dr. Ümmahani Hüseynova Bakıda uşaqlar və böyüklər üçün stomatoloji müayinə, müalicə planlaması və estetik stomatologiya xidmətləri göstərir.

Ağız qoxusu haqqında tez-tez verilən suallar