Uşaqlarda diş ağrısı

Uşaqlarda diş ağrısı ən çox çürük, dişin daxilindəki yumşaq toxumanın iltihabı, abses və travma səbəbindən yaranır. Ağrıkəsici uşağı bir müddət rahatlaşdıra bilər. Dişdəki əsas problem isə stomatoloji müalicə tələb edir.

Ağrı gecə uşağı oyadırsa, yemək yeməsinə mane olursa, tez-tez təkrarlanırsa və ya yanaqda şişkinlik yaranıbsa, uşaq stomatoloquna müraciəti təxirə salmayın. Stomatoloq uşağın şikayətlərini dinləyir, ağız boşluğunu yoxlayır və ehtiyac olduqda rentgen müayinəsi aparır.

Uşağın dişi ağrıyırsa ilkin addımlar:

1. Ağız daxilini yaxşı işıq altında yoxlayın.
2. Görünən qida qalığını ehtiyatla təmizləyin.
3. Şişkinlik varsa, yanağın çöl hissəsindən soyuq kompres tətbiq edin.
4. Uşağı ağrıyan tərəflə çeynəməyə məcbur etməyin.
5. Ağrı davam edirsə və ya təkrarlanırsa, stomatoloqa müraciət edin.
6. Udma və ya nəfəsalma çətinliyi varsa, təcili tibbi yardım alın.

Uşaqlarda diş ağrısının səbəbləri nələrdir?

Uşaqlarda diş ağrısına ən çox müalicə olunmamış çürük səbəb olur. Dərinləşmiş çürük, diş absesi, zərbə, çatlamış diş, düşmüş plomb, diş əti iltihabı və dişlər arasında qalan qida da ağrı yarada bilər. Hər səbəb üçün müalicə yanaşması fərqli olduğuna görə düzgün qiymətləndirmə vacibdir.

Diş ağrısının əsas səbəbləri:

• Diş çürüməsi;
• Pulpanın iltihabı;
• Diş kökü ətrafında infeksiya və abses;
• Sınmış və ya çatlamış diş;
• Düşmüş plomb;
• Diş əti iltihabı;
• Dişlər arasında qida qalması;
• Breket və digər ortodontik aparatların toxumanı qıcıqlandırması;
• Yıxılma və zərbə nəticəsində yaranan travma.

Uşaqda çürük diş hansı əlamətləri yaradır?

Diş çürüməsi ilk mərhələdə ağrı verməyə bilər. Çürük dərinləşdikcə şirin, isti və soyuq qidalar dişdə həssaslıq yaradır. Ağrı qida qəbulundan sonra davam edirsə, öz-özünə başlayırsa və ya uşağı gecə yuxudan oyadırsa, dişin daha dərin toxumaları zədələnmiş ola bilər.

Pulpa dişin daxilində sinir və qan damarlarının yerləşdiyi yumşaq toxumadır. Çürük bu sahəyə yaxınlaşdıqca ağrı daha güclü və uzunmüddətli ola bilər.

Çürük dişə işarə edən əlamətlər:

• Dişdə ağ, qəhvəyi və ya qara ləkə;
• Diş səthində görünən boşluq;
• Şirin, isti və soyuq qidalarla yaranan ağrı;
• Dişləmə zamanı narahatlıq;
• Dişlər arasında tez-tez qida qalması;
• Ağız qoxusunun artması.

Məsələn, soyuq su içəndə yaranan və bir neçə saniyəyə keçən həssaslıqla gecə başlayan, uzun sürən ağrı eyni vəziyyət deyil. Gecə ağrısı və qıcıqlandırıcı aradan qalxdıqdan sonra davam edən sızıltı daha dərin zədələnməni düşündürür.

Uşaqda diş absesinin əlamətləri hansılardır?

Diş absesi dişdə və ya diş ətrafında yaranan infeksiya nəticəsində irin toplanmasıdır. Güclü və döyünən ağrı, diş ətində şişkinlik, yanağın böyüməsi, ağızda pis dad, hərarət və halsızlıq absesin əlamətləri arasında yer alır. Bu halda uşaq qısa müddətdə stomatoloqa aparılmalıdır.

Diş absesində aşağıdakı əlamətlər görünə bilər:

• Davamlı və güclənən ağrı;
• Diş ətində irinli nöqtə;
• Yanaq və ya çənədə şişkinlik;
• Ağız qoxusu və ağızda pis dad;
• Çeynəmə zamanı artan ağrı;
• Hərarət və halsızlıq;
• Ağzı açmaqda çətinlik.

Ağrının qəfil azalması sağalma əlaməti sayılmır. İrin xaric olduqda və ya dişin daxilindəki toxuma ciddi zədələndikdə ağrı zəifləyə bilər. İnfeksiya isə diş kökü ətrafında qalaraq sonradan yenidən şişkinlik yarada bilər.

Uşağın dişi zərbədən sonra ağrıyırsa nə etməli?

Yıxılma və zərbədən sonra diş salamat görünsə belə, kök, pulpa və dişi əhatə edən toxumalar zədələnə bilər. Dişin sınması, boşalması, yerindən tərpənməsi, rənginin tündləşməsi və dişləmə zamanı ağrı uşaq stomatoloquna müraciət etmək üçün əsasdır.

Travmadan sonra bunları yoxlayın:

• Diş sınıbmı;
• Əvvəlki yerindən irəli və ya geri hərəkət edibmi;
• Diş boşalıbmı;
• Diş əti qanayırmı;
• Uşaq dişlərini əvvəlki kimi birləşdirə bilirmi;
• Dodaqda və ya ağız daxilində yara varmı;
• Qusma, başgicəllənmə və ya huşda dəyişiklik olubmu.

Yerindən tam çıxmış süd dişini geri yerləşdirməyin. Bu müdaxilə altda inkişaf edən daimi dişə zərər verə bilər.

Yerindən tam çıxmış daimi dişi kökündən deyil, tac hissəsindən tutun. Dişi dərhal yerinə yerləşdirə bilmirsinizsə, onu süddə saxlayaraq təcili stomatoloji yardım alın. Belə travmalarda vaxt itkisi dişin qorunma ehtimalına təsir edir.

Uşaqda diş ağrısının növü nəyi göstərə bilər?

Ağrının başlanma vaxtı, davametmə müddəti və hansı qidalarla artması problemin səbəbini anlamağa kömək edir. Gecə başlayan ağrı, isti və soyuqdan sonra davam edən sızıltı, dişləmə zamanı yaranan narahatlıq və şişkinlik fərqli problemlərə işarə edə bilər. Bu məlumatları stomatoloqa dəqiq çatdırmaq vacibdir.

Uşaqdan sadəcə “Çox ağrıyır?” deyə soruşmayın. Daha konkret suallar verin:

• Ağrı yemək yeyəndə başlayır?
• Soyuq su içəndə artır?
• Ağrı dərhal keçir, yoxsa davam edir?
• Gecə yuxudan oyadır?
• Dişə toxunanda ağrıyır?
• Ağrıyan tərəflə çeynəyə bilirsən?

Diş çıxarma ilə diş ağrısını necə ayırmaq olar?

Diş çıxarma zamanı əsas narahatlıq diş ətində hiss olunur. Ağız suyunun artması, diş ətində yüngül şişkinlik və əşyaları dişləmək istəyi adi əlamətlərdir. Konkret dişdə uzun sürən ağrı, gecə oyanma, isti-soyuğa həssaslıq və yanaq şişkinliyi isə yalnız diş çıxarma ilə izah olunmamalıdır.

Diş çıxarma zamanı daha çox bu əlamətlər görünür:

• Ağız suyunun artması;
• Diş ətində yüngül həssaslıq;
• Əşyaları dişləmək istəyi;
• Diş çıxan nahiyədə məhdud şişkinlik;
• Yüngül narahatlıq.

Diş çürüməsində ağrı çox vaxt müəyyən dişlə bağlı olur. İsti, soyuq və şirin qidalar narahatlığı artıra bilər. Uşaq ağrıyan tərəflə çeynəməkdən imtina edə və gecə yuxudan oyana bilər.

Yüksək hərarət, davamlı ishal, qusma və güclü halsızlığı diş çıxarma ilə əlaqələndirməyin. Belə əlamətlər başqa xəstəliklə bağlı ola bilər və pediatr müayinəsi tələb edir.

Uşaq diş ağrısını deyə bilmirsə bunu necə anlamaq olar?

Kiçik uşaqlar ağrının yerini, səbəbini və şiddətini dəqiq göstərə bilmirlər. Yeməkdən imtina, yalnız bir tərəflə çeynəmə, gecə oyanma, yanağını tutma və diş fırçalanarkən ağlama diş ağrısına işarə edə bilər. Üzdə şişkinlik və ağız daxilindəki dəyişikliklər də diqqətdən qaçmamalıdır.

Valideyn aşağıdakı dəyişikliklərə fikir verə bilər:

• Bərk qidalardan imtina;
• Yalnız bir tərəflə çeynəmə;
• Soyuq və isti qidadan qaçma;
• Əlini tez-tez yanağına aparma;
• Gecə səbəbsiz oyanma;
• Diş fırçalanarkən ağlama;
• Ağız qoxusunun artması;
• Yanağın bir tərəfində şişkinlik;
• Diş ətində irinli nöqtə.

Uşağın ağzını yaxşı işıq altında yoxlayın. Görünən çürük, sınıq, diş əti şişkinliyi və ya qanama olub-olmadığına baxın. Evdə aparılan bu qısa baxış stomatoloq müayinəsini əvəz etmir. Məqsəd vacib əlamətləri vaxtında görməkdir.

Uşaqda diş ağrısı zamanı evdə nə etmək olar?

Evdə görülən tədbirlər uşağı stomatoloqa aparanadək ağrını müvəqqəti azalda bilər. Ağız boşluğunu ehtiyatla təmizləmək, yanağa soyuq kompres qoymaq, yumşaq qida seçmək və uyğun hallarda yaşa və çəkiyə uyğun ağrıkəsicidən istifadə etmək olar. Çürük, pulpa iltihabı və infeksiya isə stomatoloji müalicə tələb edir.

Dişi ağrıyan uşağın ağzını necə təmizləmək olar?

Uşağın ağzını yaxşı işıq altında yoxlayın və görünən qida qalığını ehtiyatla təmizləyin. Uşaq imkan verirsə, dişlər arasında qalan qidanı diş sapı ilə çıxarmaq olar. Çürük boşluğunu iti əşya ilə qurdalamaq, diş ətini deşmək və şişkinliyi sıxmaq toxumanı zədələyə bilər.

Uşaq ağzını yaxalamağı bacarırsa, ilıq su istifadə edə bilər. Məhlulu uda bilən kiçik uşaqlara duzlu su ilə qarqara etdirməyin.

Ağrıyan dişin fırçalanmasını tam dayandırmaq düzgün deyil. Yumşaq diş fırçasından istifadə edin və həmin nahiyəyə güclü təzyiq göstərməyin.

Uşağın yanağı şişibsə soyuq kompres necə tətbiq edilir?

Yanaqda şişkinlik və ya zərbə varsa, parçaya bükülmüş soyuq kompresi üzün çöl hissəsinə qısa fasilələrlə tətbiq etmək olar. Buzu birbaşa dəriyə və ağrıyan dişin üzərinə qoymayın. İsti kompres xüsusilə infeksiya ehtimalında şişkinliyi və narahatlığı artıra biləcəyi üçün uyğun seçim deyil.

Uşağa yumşaq və ilıq qidalar verin. Çox isti, çox soyuq, yapışqan və şəkərli məhsullar ağrını artıra bilər. Uşağı ağrıyan tərəflə çeynəməyə məcbur etməyin.

Uşaqda diş ağrısı üçün ağrıkəsici necə seçilməlidir?

Parasetamol və uyğun hallarda ibuprofen uşaqlarda kəskin diş ağrısını azaltmaq üçün istifadə edilə bilər. Preparatın seçimi və dozası uşağın yaşı, çəkisi, sağlamlıq vəziyyəti və məhsulun konsentrasiyasına uyğun olmalıdır. Dozadan əmin deyilsinizsə, pediatr, stomatoloq və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirin.

Böyüklər üçün hazırlanmış tableti bölərək uşağa təxmini miqdarda verməyin. Bir neçə preparatın tərkibində eyni təsiredici maddə ola bilər. Dərmanları birlikdə istifadə etməzdən əvvəl onların tərkibini yoxlayın.

İbuprofen hər uşaq üçün uyğun olmaya bilər. Uşağın başqa xəstəliyi varsa, maye qəbul edə bilmirsə, başqa dərmanlardan istifadə edirsə və ya preparatın uyğunluğundan əmin deyilsinizsə, tibbi məsləhət alın.

Ağrıkəsici uşağı rahatlatsa da dişdəki problemin müayinəsi yenə lazımdır.

Diş ağrısı zamanı hansı üsullardan istifadə etmək olmaz?

Diş ağrısı zamanı ağrıkəsici tableti dişin üstünə qoymaq, özbaşına antibiotik başlamaq, irinli şişi deşmək və keyləşdirici gellərdən nəzarətsiz istifadə etmək uşağa zərər verə bilər. Belə müdaxilələr diş ətini zədələyə, infeksiyanın yayılmasını gec aşkar etməyə səbəb ola və sonrakı müalicəni çətinləşdirə bilər.

Bunları etməyin:

• Aspirini və ya əzilmiş tableti dişin üstünə qoymayın;
• Evdə qalmış antibiotiki uşağa verməyin;
• Diş ətindəki irinli şişi sıxmayın;
• Çürük boşluğunu iti əşya ilə təmizləməyin;
• Dişə spirt, sarımsaq və ya yandırıcı maddə çəkməyin;
• Benzokain və lidokain tərkibli gelləri həkim məsləhəti olmadan istifadə etməyin.

Hər diş ağrısında antibiotik tələb olunmur. Çürük və pulpa iltihabında stomatoloq dişdəki problemi müalicə edir. Antibiotikə ehtiyac yaranarsa, həkim onu infeksiyanın yayılma əlamətlərinə və uşağın ümumi vəziyyətinə görə təyin edir.

Uşaqda diş ağrısı nə vaxt təcili yardım tələb edir?

Uşaqda diş ağrısı üz, ağız və ya boyunda sürətlə artan şişkinlik, udma və nəfəsalma çətinliyi, yüksək hərarət və güclü halsızlıqla müşayiət olunursa, təcili tibbi yardım çağırın. İnfeksiya dişdən kənara yayıldıqda daha dərin toxumalara keçə və uşağın tənəffüs yoluna təhlükə yarada bilər.

Aşağıdakı hallarda gözləməyin:

• Üz, çənə və ya boyunda sürətlə böyüyən şişkinlik;
• Şişkinliyin göz ətrafına yayılması;
• Udmaqda, danışmaqda və ya nəfəs almaqda çətinlik;
• Uşağın tüpürcəyi uda bilməməsi;
• Ağzını açmaqda ciddi çətinlik;
• Yüksək hərarət və güclü halsızlıq;
• Dayanmayan ağız qanaması;
• Üz və ya çənənin ciddi travması;
• Ağrının uyğun ağrıkəsiciyə baxmayaraq idarə olunmaması.

Bu əlamətlər olmasa da ağrı davam edirsə, gecə uşağı oyadırsa, tez-tez təkrarlanırsa və ya qidalanmaya mane olursa, uşağı stomatoloqa aparın.

Uşaq stomatoloqu diş ağrısını necə müalicə edir?

Uşaq stomatoloqu diş ağrısının şiddəti ilə yanaşı dişin vəziyyətini, çürüyün dərinliyini, pulpanın sağlamlığını və infeksiya əlamətlərini də qiymətləndirir. Süd və daimi dişlər üçün fərqli stomatoloji müalicə üsulları seçilə bilər. Dişin müalicə ilə qorunub-qorunmayacağı müəyyən edilir və lazım gəldikdə rentgen müayinəsi aparılır.

Müalicə problemin mərhələsinə görə dəyişə bilər:

• Çürük toxumanın təmizlənməsi və plomb;
• Pulpanı qoruyan müalicə;
• Pulpotomiya;
• Pulpektomiya;
• Daimi dişdə kanal müalicəsi;
• Absesin boşaldılması;
• Bərpa olunmayan dişin çəkilməsi;
• Travmadan sonra dişin sabitlənməsi.

Pulpotomiya zamanı süd dişində pulpanın zədələnmiş üst hissəsi təmizlənir, kök hissəsi isə uyğun hallarda qorunur.

Pulpektomiya zamanı infeksiyalaşmış və ya ciddi zədələnmiş pulpa kök kanallarından çıxarılır.

Müalicə üsulu pulpanın vəziyyətinə, infeksiyanın dərəcəsinə, dişin qorunma imkanına və uşağın ümumi vəziyyətinə görə seçilir.

Süd dişi ağrıyırsa müalicə vacibdirmi?

Süd dişi daimi olmasa da ağrıyan və ya infeksiyalaşmış diş müalicəsiz buraxılmamalıdır. Süd dişləri uşağın çeynəməsinə, düzgün danışmasına və daimi dişlər üçün yerin qorunmasına kömək edir. Müalicə gecikdikdə ağrı, infeksiya, yuxu problemi və qidalanma çətinliyi yarana bilər.

Stomatoloq dişi qorumaq mümkündürsə, plomb, pulpotomiya və ya pulpektomiya seçə bilər.

Aşağıdakı hallarda dişi çəkmək lazım gələ bilər:

• Diş bərpa edilə bilmirsə;
• Sağlam diş toxuması kifayət qədər qalmayıbsa;
• İnfeksiya nəzarətə alınmırsa;
• Kök və ətraf toxumalar ciddi zədələnibsə;
• Dişin təbii dəyişmə vaxtı yaxınlaşıbsa.

Süd dişi vaxtından əvvəl çəkilərsə, daimi diş üçün yerin qorunmasına ehtiyac olub-olmadığını stomatoloq ayrıca qiymətləndirir.

Uşaqlarda diş ağrısının qarşısını necə almaq olar?

Uşaqlarda diş ağrısının qarşısını almağın əsas yolu gündəlik ağız baxımı, şəkərli qidaların qəbul tezliyinin azaldılması və müntəzəm stomatoloji müayinədir. İlk diş çıxan kimi fırçalamaya başlamaq lazımdır. Çürük riski yüksəkdirsə, stomatoloq daha sıx müayinə və əlavə qoruyucu tədbirlər tövsiyə edə bilər.

Əsas profilaktika qaydaları:

• Dişləri gündə iki dəfə flüoridli diş məcunu ilə fırçalayın;
• 3 yaşadək düyü dənəsi qədər məcun istifadə edin;
• 3–6 yaş arasında noxud böyüklüyündə məcun istifadə edin;
• Kiçik uşağın dişlərini valideyn özü fırçalasın və ya nəzarət etsin;
• Şəkərli içki və qəlyanaltıları gün ərzində tez-tez verməyin;
• Uşağı süd, şirə və ya şirin içki ilə yatızdırmayın;
• İlk stomatoloji müayinəni ən gec bir yaşadək planlaşdırın;
• Stomatoloqun təyin etdiyi nəzarət aralığına əməl edin.

Şəkərin təkcə miqdarı deyil, gün ərzində neçə dəfə qəbul edilməsi də önəmlidir. Şirin qida və içkilərin tez-tez verilməsi dişləri turşu təsirinə daha uzun müddət məruz qoyur.

Uşaqlarda diş ağrısı haqqında tez-tez verilən suallar

Uşağın dişi gecə ağrımağa başlayıbsa nə etməli?

Uşağın ağzını yaxşı işıq altında yoxlayın və görünən qida qalığını ehtiyatla təmizləyin. Yanaqda şişkinlik varsa, çöldən soyuq kompres qoyun. Uşağın yaşına və çəkisinə uyğun ağrıkəsicini yalnız təlimata əsasən verin. Gecə öz-özünə başlayan ağrı dərin çürük və ya pulpa zədələnməsinə işarə edə bilər.

Ağrıyan dişi fırçalamaq olarmı?

Bəli, ağrıyan dişi ehtiyatla fırçalamaq lazımdır. Fırçalamanı tam dayandırmaq həmin nahiyədə qida qalığı və bakterial ərpin artmasına səbəb ola bilər. Yumşaq diş fırçası istifadə edin və ağrıyan sahəyə güclü təzyiq göstərməyin. Fırçalama zamanı kəskin ağrı və ya qanama yaranarsa, stomatoloqa müraciət edin.

Uşaqda diş ağrısı varsa antibiotik lazımdırmı?

Xeyr, hər diş ağrısında antibiotik lazım olmur. Çürük və pulpa iltihabı zamanı əsas müalicə dişdəki problemin aradan qaldırılmasıdır. Üz şişkinliyi, hərarət və infeksiyanın yayılmasını göstərən əlamətlər olduqda antibiotik tələb oluna bilər. Dərmanı uşağa özbaşına verməyin; onu yalnız uşaq həkimi və ya stomatoloq təyin etməlidir.

Diş ağrısı uşağın qulağına və çənəsinə yayıla bilərmi?

Bəli, diş ağrısı bəzən qulaqda, gicgahda və ya çənədə hiss oluna bilər. Xüsusilə kiçik uşaqlar ağrının yerini dəqiq göstərməkdə çətinlik çəkirlər. Qulaq ağrısı ilə yanaşı çeynəmə zamanı həssaslıq, görünən çürük və ya diş əti şişkinliyi varsa, uşağı stomatoloqa aparmaq lazımdır.

Plomb düşdükdən sonra diş ağrıyırsa nə etmək lazımdır?

Plomb düşdükdə dişin həssas hissəsi açıq qala və isti, soyuq və ya şirin qidalar ağrı yarada bilər. Uşağın həmin tərəflə çeynəməsinə imkan verməyin və qıcıqlandırıcı qidalardan uzaq saxlayın. Boşluğu yapışqan və ya başqa maddə ilə doldurmayın. Mümkün qədər tez uşaq stomatoloquna müraciət edin.

Diş ağrısı keçibsə yenə stomatoloqa getmək lazımdırmı?

Bəli, güclü, gecə başlayan və ya təkrarlanan ağrı keçsə belə, diş müayinə olunmalıdır. Ağrının azalması problemin aradan qalxdığını göstərmir. Dişin daxilindəki toxuma ciddi zədələndikdə ağrı zəifləyə bilər, infeksiya isə kök ətrafında qalaraq sonradan şişkinlik və daha güclü ağrı yarada bilər.

Uşaqda diş ağrısı nə qədər davam edə bilər?

Diş ağrısının nə qədər davam etməsi səbəbdən asılıdır. Qida qalığı və yüngül qıcıqlanma ilə bağlı narahatlıq səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra azala bilər. Çürük, pulpa iltihabı, travma və abseslə bağlı ağrı isə adətən müalicəsiz tam keçmir. Ağrı saatlarla davam edirsə və ya təkrarlanırsa, stomatoloqa müraciət edin.

Uşağın dişi ağrıyırsa isti kompres qoymaq olarmı?

Xeyr, xüsusilə infeksiya və şişkinlik ehtimalı varsa, isti kompres istifadə etmək məsləhət deyil. Yanağın çöl hissəsinə parçaya bükülmüş soyuq kompresi qısa fasilələrlə tətbiq etmək olar. Buzu birbaşa dəriyə və ya ağrıyan dişin üzərinə qoymayın. Şişkinlik artırsa və ya hərarət yaranırsa, həkimə müraciəti gecikdirməyin.