Erkən mərhələdə iltihab diş əti ilə məhdudlaşır və düzgün müalicə ilə sağala bilir. Proses dərinləşdikdə dişi çənə sümüyündə saxlayan parodontal toxumalar zədələnə, sümük itkisi və dişlərin laxlaması yarana bilər.
Mündəricat
AçDiş əti iltihabı nədir?
Diş əti iltihabı və ya gingivit diş ətinin bakterial ərpə verdiyi iltihabi reaksiyadır. Gingivit zamanı dişi dəstəkləyən sümük toxumasında itki yaranmır. Bakterial ərp vaxtında uzaqlaşdırıldıqda, diş daşı təmizləndikdə və gündəlik ağız baxımı yaxşılaşdırıldıqda diş əti sağlamlığı bərpa oluna bilər.
Bakterial ərp dişlərin üzərində gün ərzində yaranan yumşaq, yapışqan təbəqədir. Bu təbəqədə ağız boşluğundakı bakteriyalar, qida qalıqları və tüpürcəyin tərkibindəki maddələr toplanır.
Ərp gündəlik təmizlənmədikdə tüpürcəkdəki mineralların təsiri ilə sərtləşərək diş daşına çevrilir. Sərtləşmiş diş daşı adi diş fırçası və diş sapı ilə çıxmır. Onun stomatoloji alətlərlə təmizlənməsi tələb olunur.
Sağlam diş əti diş səthinə sıx birləşir, şişkin görünmür və fırçalama zamanı qanamır. İltihab başladıqda diş əti qızara, yumşala, şişə və yüngül toxunma zamanı qanaya bilər.
Diş əti iltihabının əlamətləri hansılardır?
Gingivitin ən çox rast gəlinən əlamətləri fırçalama zamanı qanama, diş ətində qızartı, şişkinlik, həssaslıq və ağız qoxusudur. Problem çox vaxt güclü ağrı yaratmadan inkişaf edir. Buna görə pasiyentlər ilk dəyişiklikləri gec fərq edə bilirlər. Təkrarlanan qanama sağlam diş əti üçün adi hal sayılmır.
Gingivit zamanı bu əlamətlər görünə bilər:
- Diş fırçalayarkən qanama;
- Diş aralarını təmizləyərkən qanama;
- Qızarmış və şişmiş diş əti;
- Diş əti kənarında həssaslıq;
- Davamlı ağız qoxusu;
- Ağızda xoşagəlməz dad;
- Diş səthində görünən diş daşı;
- Diş əti formasında dəyişiklik.
Diş əti çəkilməsi, irinli axıntı, dişlərin laxlaması və ya yer dəyişməsi daha dərin parodontal problemdən xəbər verə bilər. Bu əlamətlər iltihabın dişi dəstəkləyən toxumalara yayıldığını göstərə bilər.
Qanama bəzən sərt diş fırçası və güclü təzyiq nəticəsində də yaranır. Şikayət təkrarlanırsa, səbəb stomatoloji müayinə zamanı dəqiqləşdirilməlidir.
Diş əti niyə iltihablanır?
Diş əti əsasən dişlə diş əti sərhədində yığılan bakterial ərp səbəbindən iltihablanır. Diş daşı, sıx yerləşən dişlər, breket, siqaret, ağız quruluğu, hormonal dəyişikliklər və qanda şəkərin zəif idarə olunması riski artırır. Müayinə zamanı ərpin daha çox yığıldığı və qanamanın başladığı sahələr yoxlanılır.
Bakterial ərp necə diş daşına çevrilir?
Dişlər və diş araları yaxşı təmizlənmədikdə bakterial ərp diş əti kənarında qalır. Tüpürcəyin tərkibindəki minerallar bu yumşaq təbəqəni tədricən sərtləşdirir və diş daşı yaranır. Diş daşının nahamar səthində yeni ərp daha asan toplanır və iltihabın davam etməsinə şərait yaranır.
Diş əti üzərində görünən çöküntülərlə yanaşı, diş əti altında qalan diş daşı da ola bilər. Çöküntülər kök səthinə doğru yayıldıqda səthi təmizləmə kifayət etməyə bilər.
Sıx və əyri dişlər iltihab riskini artırırmı?
Sıx, üst-üstə düşən və dönmüş dişlərin ara səthlərinə fırçanın çatması çətinləşir. Təmizlənməyən sahələrdə bakterial ərp daha uzun müddət qalaraq qanama və şişkinlik yarada bilər. Dişlərin düzülüşü ağız gigiyenasına ciddi maneə törədirsə, diş əti sağlamlaşdırıldıqdan sonra ortodontik qiymətləndirmə planlaşdırıla bilər.
Məsələn, aşağı ön dişlər sıx yerləşdikdə bütün diş araları üçün eyni ölçülü dişarası fırça uyğun gəlməyə bilər. Dar sahələr üçün nazik, geniş boşluqlar üçün daha böyük ölçü seçilir.
Dişarası fırça boşluğa güclə daxil olmamalıdır. Həddindən artıq nazik fırça isə diş səthinə kifayət qədər toxunmadan keçə bilər. Uyğun ölçü stomatoloji baxış zamanı müəyyənləşdirilir.
Siqaret diş əti sağlamlığına necə təsir edir?
Siqaret diş əti xəstəliyi riskini artırır, toxumaların sağalmasını zəiflədir və parodontal müalicənin nəticəsinə mənfi təsir göstərə bilər. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin məlumatına görə, siqaret çəkən şəxslərdə diş əti xəstəliyi riski çəkməyənlərlə müqayisədə təxminən iki dəfə yüksəkdir.
Siqaret istifadəsi davam etdikdə diş əti xəstəliyinin nəzarətdə saxlanılması çətinləşə bilər. Pasiyent siqaret çəkirsə, bunu stomatoloqa bildirməlidir.
Diabet diş əti iltihabını ağırlaşdıra bilərmi?
Diabet zamanı ağızdakı infeksiyalar daha ağır keçə və toxumaların sağalması uzana bilər. Qanda şəkərin zəif idarə olunması parodontal problemlərin gedişinə təsir göstərir. Diabeti olan pasiyent qəbul zamanı istifadə etdiyi dərmanlar və qanda şəkərin nəzarəti barədə stomatoloqa məlumat verməlidir.
Diş əti sağlamlığı ilə qanda şəkərin idarə olunması bir-birinə təsir göstərə bilər. Buna görə stomatoloji və tibbi nəzarətin paralel aparılması əhəmiyyət daşıyır.
Gingivit və parodontit arasında nə fərq var?
Gingivit diş əti ilə məhdudlaşan erkən iltihabdır. Parodontit zamanı iltihab dişi çənə sümüyündə saxlayan parodontal toxumalara yayılır. Parodontal ciblər dərinləşə, dişi dəstəkləyən sümük toxumasında itki yarana bilər. Parodontit daha geniş müalicə və davamlı stomatoloji nəzarət tələb edir.
| Müqayisə | Gingivit | Parodontit |
|---|---|---|
| Təsirlənən sahə | Diş əti | Diş əti, parodontal toxumalar və sümük |
| Əsas əlamətlər | Qanama, qızartı və şişkinlik | Diş əti çəkilməsi, dərin ciblər, laxlayan dişlər |
| Sümük itkisi | Yaranmır | Yarana bilər |
| Müalicə | Peşəkar təmizləmə və ağız baxımının düzəldilməsi | Dərin təmizləmə və fərdi parodontal müalicə |
| Müalicənin məqsədi | Diş əti sağlamlığını bərpa etmək | İltihabı nəzarətə almaq və əlavə toxuma itkisinin qarşısını almaq |
Diş əti qanamasının görünüşünə əsasən gingivitlə parodontiti dəqiq ayırmaq mümkün olmur. Diaqnoz üçün diş əti şırımı və ehtimal olunan parodontal ciblər ölçülür, dişlərin hərəkətliliyi yoxlanılır və ehtiyac yarandıqda rentgen görüntüsü çəkilir.
Diş əti iltihabının diaqnozu necə qoyulur?
Diaqnoz ağız boşluğunun müayinəsi, qanayan sahələrin, diş daşının və parodontal ciblərin qiymətləndirilməsi ilə qoyulur. Həkim diş əti çəkilməsini, dişlərin hərəkətliliyini və ağız gigiyenasını yoxlayır. Sümük itkisinə şübhə yarandıqda rentgen müayinəsi müalicə planının dəqiqləşdirilməsinə kömək edir.
Müayinə zamanı əsasən bunlara baxılır:
- Diş ətinin rəngi və forması;
- Yüngül toxunma zamanı qanama;
- Bakterial ərpin yığıldığı sahələr;
- Diş əti üstündə və altında diş daşı;
- Diş əti şırımının və parodontal ciblərin dərinliyi;
- Diş əti çəkilməsi;
- Dişlərin hərəkətliliyi;
- Breket, körpü və digər konstruksiyaların ətrafındakı gigiyena;
- Siqaret, diabet və ağız quruluğu kimi risk amilləri.
Parodontal cib diş əti şırımının xəstəlik nəticəsində patoloji şəkildə dərinləşməsidir. Cib dərinləşdikcə həmin sahədə bakterial ərp daha çox toplanır və gündəlik təmizlik çətinləşir.
Rentgen görüntüsü diş köklərinin, çənə sümüyünün və sümük səviyyəsindəki dəyişikliklərin qiymətləndirilməsinə kömək edir. Yumşaq diş əti toxumaları isə klinik baxış və ölçmələrlə yoxlanılır.
Diş əti iltihabının müalicəsi necə aparılır?
Diş əti iltihabının müalicəsi peşəkar diş təmizlənməsi, fərdi ağız baxımı təlimi və kontrol müayinəsindən ibarətdir. Diş əti altında çöküntü və dərin parodontal ciblər aşkarlandıqda kök səthlərinin təmizlənməsi planlaşdırıla bilər. Müalicənin mərhələləri gingivit və ya parodontit diaqnozuna uyğun seçilir.
Peşəkar diş təmizlənməsi necə aparılır?
Peşəkar diş təmizlənməsi zamanı diş səthində və diş əti kənarında yığılan yumşaq ərp və sərtləşmiş diş daşı uzaqlaşdırılır. Prosedurda ultrasəs cihazı və əl alətlərindən istifadə oluna bilər. Məqsəd iltihabı davam etdirən bakterial çöküntüləri təmizləmək və gündəlik ağız baxımını asanlaşdırmaqdır.
Ultrasəs cihazının titrəyişləri diş daşını səthdən ayırır, su axını isə təmizlənən nahiyəni yuyur. Prosedur zamanı sağlam diş toxuması yonulmur.
Təmizləmədən sonra dişlərdə müvəqqəti həssaslıq yarana bilər. İltihablı şişkinlik azaldıqca dişlər əvvəlkindən bir qədər uzun görünə bilər.
Bəzi pasiyentlər təmizləmədən sonra diş aralarının açıldığını düşünürlər. Həmin sahəni əvvəl diş daşı və şişmiş diş əti doldura bilərdi. Çöküntü təmizləndikdən sonra dişlər arasındakı həqiqi məsafə görünür.
Diş daşı təmizlənməsi ağrılıdırmı?
Diş daşı təmizlənməsi zamanı əksər pasiyentlər yüngül narahatlıq və ya həssaslıq hiss edə bilər. Diş əti güclü iltihablanıbsa, diş kökləri açıqdırsa və ya dərin təmizləmə aparılırsa, həssaslıq arta bilər. Ehtiyac yarandıqda yerli keyitmə tətbiq olunur və prosedur daha rahat aparılır.
Ağrı hissi bütün pasiyentlərdə eyni olmur. Diş daşının miqdarı, diş əti iltihabının dərəcəsi və diş köklərinin həssaslığı prosedur zamanı hiss olunan narahatlığa təsir göstərir.
Diş əti altının dərin təmizlənməsi nə zaman aparılır?
Diş əti altının dərin təmizlənməsi parodontal ciblərdə bakterial ərp və diş daşı toplandıqda aparılır. Prosedur zamanı diş əti altında qalan çöküntülər uzaqlaşdırılır, diş kökünün səthi təmizlənir və hamarlanır. Bu müalicə daha çox parodontit diaqnozu qoyulduqda planlaşdırılır.
Müalicə problemin ağız daxilindəki yayılmasına görə bir neçə qəbulda aparıla bilər. Həssaslığın yüksək olduğu sahələrdə yerli keyitmə tətbiq edilir.
Dərin təmizləmədən sonra parodontal ciblər və qanama sahələri yenidən yoxlanılır. Nəticəyə əsasən kontrol proqramı hazırlanır və əlavə müalicəyə ehtiyac qiymətləndirilir.
Ağız yaxalayıcısı müalicədə nə üçün istifadə olunur?
Antiseptik ağız yaxalayıcısı seçilmiş hallarda peşəkar təmizləməyə və gündəlik ağız baxımına əlavə edilir. Sərtləşmiş diş daşının çıxarılması üçün mexaniki təmizləmə tələb olunur. Məhsulun tərkibi, istifadə müddəti və tətbiq tezliyi ağız boşluğunun vəziyyətinə uyğun seçilməlidir.
Xlorheksidin tərkibli yaxalayıcılar həkimin müəyyən etdiyi müddətdə istifadə olunur. Uzun müddət nəzarətsiz tətbiq dişlərdə rənglənmə və dad hissində dəyişiklik yarada bilər.
Müalicə məqsədli yaxalayıcıların tərkibi və istifadə müddəti gündəlik ağız baxımı məhsullarından fərqlənir. Ağız yaxalayıcısı diş əti və ağız boşluğunun vəziyyətinə uyğun seçilməlidir.
Diş əti iltihabında antibiotik nə zaman verilir?
Sadə gingivit zamanı antibiotik çox vaxt müalicə planına daxil edilmir. Əsas nəticə bakterial ərpin və diş daşının mexaniki təmizlənməsindən, sonra isə düzgün ağız baxımından əldə olunur. Hərarət, yayılan şişkinlik və ümumi vəziyyətin pisləşməsi başqa infeksiya ehtimallarının araşdırılmasını tələb edir.
Antibiotik barədə qərar stomatoloji müayinədən sonra verilir. Daha əvvəl başqa problem üçün yazılmış dərmanı eyni şikayətə görə yenidən qəbul etmək risk yarada bilər.
Dərman sərtləşmiş diş daşını diş səthindən uzaqlaşdırmır. Əsas səbəb aradan qaldırılmadıqda əlamətlər yenidən yarana bilər.
Diş əti iltihabının sağalması nə qədər çəkir?
Erkən gingivitdə qanama və şişkinlik peşəkar təmizləmə ilə düzgün ağız baxımından sonra tədricən azalır. Sağalma müddəti diş daşının miqdarına, iltihabın səviyyəsinə və gündəlik qulluğa görə dəyişir. Parodontit aşkarlandıqda müalicə daha uzun çəkir və kontrol müayinələri tələb edir.
Qanamanın azalması müsbət dəyişiklikdir, amma parodontal toxumaların vəziyyəti kontrol müayinəsində də qiymətləndirilməlidir. Həkim parodontal cibləri, qanama sahələrini və gündəlik təmizliyin keyfiyyətini yenidən yoxlayır.
Siqaret, diabet, ağız quruluğu, breket və zəif ağız gigiyenası sağalma prosesinə təsir göstərə bilər.
Müalicədən sonra evdə qulluq necə aparılmalıdır?
Peşəkar təmizləmənin nəticəsi düzgün gündəlik qulluqla qorunur. Dişlər gündə ən az iki dəfə flüorlu diş məcunu ilə fırçalanmalı, diş araları hər gün təmizlənməlidir. Diş sapı və dişarası fırçanın seçimi dişlərin düzülüşünə və ara məsafələrinə uyğun aparılmalıdır.
Gündəlik qulluq zamanı:
- Yumşaq tüklü diş fırçasından istifadə edin.
- Diş əti sərhədini güclü təzyiq göstərmədən təmizləyin.
- Dişlərin çöl, iç və çeynəmə səthlərini fırçalayın.
- Diş aralarını gündə bir dəfə təmizləyin.
- Dilin üzərində yığılan təbəqəni ehtiyatla uzaqlaşdırın.
- Köhnəlmiş və tükləri əyilmiş fırçanı dəyişin.
- Kontrol müayinəsinin vaxtına əməl edin.
Ağız boşluğunu dörd hissəyə bölmək fırçalamanı asanlaşdırır. Hər hissəyə təxminən 30 saniyə ayırdıqda ümumi fırçalama müddəti iki dəqiqəyə çatır.
Qanayan nahiyəni təmizləmədən saxlamaq ərpin həmin sahədə daha çox yığılmasına şərait yaradır. Təmizlik yumşaq hərəkətlərlə davam etdirilməli, güclü və təkrarlanan qanama zamanı stomatoloqa müraciət olunmalıdır.
Limon və sirkə kimi turş maddələr diş səthini zədələyə bilər. Diş daşını iynə və ya metal alətlə qoparmağa çalışmaq diş əti, mina və diş kökü üçün əlavə risk yaradır.
Breket zamanı diş əti sağlamlığı necə qorunur?
Breket sistemindəki breketlər və ortodontik tel təmizlənməsi çətin sahələr yaradır. Həmin nahiyələrdə bakterial ərp qaldıqda diş əti qanaması, şişkinlik və ağız qoxusu yarana bilər. Breket müalicəsi dövründə fırçalamaya daha çox vaxt ayrılmalı və ortodontik gigiyena vasitələrindən düzgün istifadə olunmalıdır.
Breket istifadə edən pasiyentlər üçün bu vasitələr seçilə bilər:
- Ortodontik diş fırçası;
- Təkdəstəli fırça;
- Uyğun ölçülü dişarası fırça;
- Ortodontik diş sapı;
- Ağız duşu cihazı;
- Flüorlu diş məcunu.
Ön dişlərin görünən səthi təmiz olsa da breketlə diş əti arasındakı dar sahədə bakterial ərp qala bilər. Fırça breketin üst, alt və yan hissələrinə ayrıca yönəldilməlidir.
Breket müalicəsindən əvvəl aktiv diş əti iltihabı aşkarlandıqda öncə diş əti sağlamlığı bərpa olunur. Dişlərin sıxlığı, qapanış pozuntusu və ortodontik müalicə ehtiyacı ortodont tərəfindən qiymətləndirilir.
Hansı hallarda stomatoloqa müraciət edilməlidir?
Təkrarlanan diş əti qanaması, irinli axıntı, dişlərin laxlaması, artan ağrı və şişkinlik stomatoloji müayinə tələb edir. Üz və boyun nahiyəsində sürətlə böyüyən şiş, hərarət, udma və ya nəfəsalma çətinliyi yarandıqda təcili tibbi qiymətləndirmə aparılmalıdır.
Müayinəni gecikdirməyin, əgər:
- Diş əti hər fırçalama zamanı qanayırsa;
- Şişkinlik getdikcə artırsa;
- Ağız qoxusu gündəlik təmizliyə baxmayaraq qalırsa;
- Diş əti çəkilirsə;
- Dişlərdə laxalama hiss edilirsə;
- Diş əti kənarından irin gəlirsə;
- Çeynəmə zamanı ağrı yaranırsa;
- Breket ətrafında diş əti böyüyürsə.
Üz və boyunda artan şiş, udma və nəfəsalma çətinliyi daha geniş infeksiyanı düşündürür və təcili tibbi yardım tələb edə bilər.
Dr. Ümmahani Hüseynovaya nə zaman müraciət etmək olar?
Diş əti qanaması, şişkinlik, diş daşı, ağız qoxusu və breket zamanı təmizlik çətinliyi varsa, Dr. Ümmahani Hüseynovanın qəbuluna yazıla bilərsiniz. Müayinə zamanı ağız boşluğunun vəziyyəti qiymətləndirilir, şikayətin səbəbi araşdırılır və pasiyentin ehtiyacına uyğun müalicə ardıcıllığı hazırlanır.
Dişlərin sıx yerləşməsi və ya qapanış problemi aşkarlandıqda ortodontik qiymətləndirməyə ehtiyac müəyyənləşdirilir. Çənədə ağrı, səs və ağız açmaqda çətinlik varsa, çənə oynağı problemləri ayrıca nəzərdən keçirilir. Bu şikayətlər diş əti iltihabından fərqli səbəblərlə yarana bilər.
Diş əti iltihabının erkən mərhələdə müalicəsi dişləri dəstəkləyən toxumaların qorunmasına və problemin daha ağır mərhələyə keçmə riskinin azalmasına kömək edir.
