Diş ağrısı zamanı ağzınızı ilıq su ilə yaxalayın, dişlərin arasında qida qalığı varsa diş sapı ilə ehtiyatla təmizləyin və ağrıyan tərəflə çeynəməyin. Yumşaq, ilıq qidalar seçin, çox isti, soyuq, sərt və şəkərli məhsullardan uzaq durun. Bu tədbirlər ağrını müvəqqəti yüngülləşdirə bilər, lakin problemin əsas səbəbini aradan qaldırmır.

Ağrı iki gündən çox davam edirsə, gecə yuxudan oyadırsa, təkrarlanırsa, dişləmə zamanı güclənirsə və ya yanaq və diş ətində şişkinlik yaranırsa, stomatoloji müayinəni gecikdirməyin. Ağrının səbəbini müəyyən etmək üçün klinik müayinə, həssaslıq testləri və lazım gəldikdə rentgen görüntüləməsi aparıla bilər.

Ağız, üz və ya boyun nahiyəsində sürətlə artan şişkinlik nəfəsalma, udma və ya danışma çətinliyi yaradırsa, dərhal təcili tibbi yardım çağırın.

Şiddətli diş ağrısının səbəbini müəyyənləşdirmək və uyğun müalicə üçün Dr. Ümmahani Hüseynovanın qəbuluna yazıla bilərsiniz.

Şiddətli diş ağrısında ilk olaraq nə etmək lazımdır?

Şiddətli diş ağrısı başladıqda əsas məqsəd ağız boşluğunu təmiz saxlamaq, ağrını artıran amillərdən uzaq durmaq və stomatoloji müayinəni gecikdirməməkdir.

İlk olaraq aşağıdakı addımları tətbiq edin:

1. Ağzınızı ilıq su ilə yaxalayın.
2. Dişlər arasında qida qalığı varsa, diş sapı ilə ehtiyatla təmizləyin.
3. Çox isti, çox soyuq, sərt və şəkərli qidalardan uzaq durun.
4. Yumşaq və ilıq qidalar qəbul edin.
5. Ağrıyan nahiyəyə əlavə təzyiq göstərməyin.
6. Yanaqda şişkinlik varsa, xaricdən parçaya bükülmüş soyuq kompres tətbiq edin.
7. Ağrı davam edirsə, stomatoloq qəbuluna yazılın.

İynə, sancaq və ya digər iti əşyalarla dişin arasını təmizləməyə çalışmayın. Diş ətinin deşilməsi və ya abses olduğu düşünülən şişkinliyin sıxılması toxumaları zədələyə və vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

İlıq su ilə yaxalama, diş sapı ilə qida qalıqlarının çıxarılması və uyğun hallarda soyuq kompres diş ağrısında istifadə edilən müvəqqəti ilkin yardım üsullarıdır. Aspirin və ya başqa ağrıkəsici tableti birbaşa diş ətinin üzərinə qoymaq olmaz, çünki toxumada yanıq yarada bilər.

Şiddətli diş ağrısı hansı xəstəliklərin əlaməti ola bilər?

Şiddətli diş ağrısı ayrıca xəstəlik deyil, dişdə və ya ətraf toxumalarda yaranmış problemin əlamətidir. Ağrının səbəbini yalnız onun gücünə və yerinə əsasən dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:

• dərin diş çürüyü;
• pulpit, yəni diş pulpasının iltihabı;
• diş və ya diş kökü absesi;
• kök ucu ətrafında iltihab;
• çatlamış və ya sınmış diş;
• boşalmış və ya düşmüş plomb;
• ağıl dişinin natamam çıxması;
• diş əti xəstəlikləri;
• diş sıxma və qıcama;
• diş və çənə nahiyəsinin travması;
• həssas dişlər.

Bəzən yuxarı arxa dişlərdə hiss edilən ağrı sinus problemləri ilə qarışdırıla bilər. Qulaq və ya çənə oynağı nahiyəsindən yayılan ağrı da diş ağrısına bənzəyə bilər. Bu səbəbdən təkrarlanan ağrıda özbaşına diaqnoz qoymaq əvəzinə müayinədən keçmək vacibdir.

Dərin diş çürüyü

Çürük diş minasından daha dərin toxumalara doğru irəlilədikcə diş isti, soyuq və şirin qidalara həssaslaşa bilər. Zədələnmə pulpaya yaxınlaşdıqda ağrı daha uzun davam edə, öz-özünə başlaya və gecə güclənə bilər.

Pulpit

Pulpit dişin daxilində yerləşən, sinir və qan damarlarından ibarət pulpa toxumasının iltihabıdır. Dərin çürük, çat, travma və ya dişə təkrar müdaxilələr pulpanın zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Pulpit zamanı aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:

• Öz-özünə başlayan güclü ağrı;
• Gecə yuxudan oyadan ağrı;
• İsti və soyuqdan sonra davam edən həssaslıq;
• Döyünən ağrı;
• Çeynəmə zamanı narahatlıq;
• Qulağa, gicgaha və ya çənəyə yayılan ağrı.

Pulpa iltihabı və ya infeksiyası müalicə edilmədikdə ağrıya və absesin yaranmasına səbəb ola bilər.

Diş absesi

Diş absesi dişdə, diş kökü ətrafında və ya diş ətində irin toplanması ilə xarakterizə olunan infeksiyadır.

Mümkün əlamətlər:

• Güclü və döyünən diş ağrısı;
• Diş əti, yanaq və ya üz nahiyəsində şişkinlik;
• Dişə toxunduqda və ya çeynədikdə ağrı;
• Ağızda pis dad və ya irin axması;
• Yüksək hərarət;
• Halsızlıq;
• Ağız açmaqda çətinlik.

Abses öz-özünə təhlükəsiz şəkildə sağalmır. İrin boşaldıqdan sonra ağrının azalması infeksiyanın tam aradan qalxması demək deyil. Diş absesi təcili stomatoloji qiymətləndirmə tələb edir.

Çatlamış və ya sınmış diş

Çatlamış diş xüsusilə dişləmə və çeynəmə zamanı qəfil, iti ağrı yarada bilər. Bəzi çatlar adi gözlə görünmədiyi üçün onların aşkarlanması xüsusi müayinə üsulları tələb edə bilər.

Çatlamış dişdə aşağıdakılar müşahidə oluna bilər:

• Sərt qida dişləyərkən sancı;
• Çeynəmə təzyiqi götürüldükdə ağrı;
• İsti və soyuğa həssaslıq;
• Fasilələrlə təkrarlanan ağrı;
• Dişin müəyyən hissəsinə toxunduqda narahatlıq.

Diş çatları bakteriyaların daxili toxumalara keçməsi üçün yol yarada və pulpa problemlərinə səbəb ola bilər.

Ağıl dişi problemləri

Ağıl dişi çənədə kifayət qədər yer olmadıqda tam çıxa bilməyə, yana doğru inkişaf etməyə və ya qismən diş əti altında qalmağa meyilli ola bilər.

Bu zaman:

• Arxa dişlərdə ağrı;
• Diş əti şişkinliyi;
• Ağız açmaqda çətinlik;
• Pis dad və qoxu;
• Qulağa və çənəyə yayılan ağrı yarana bilər.

Qismən çıxmış diş ətrafında qida və bakteriyaların toplanması iltihab riskini artıra bilər.

Diş ağrısının növü nəyi göstərə bilər?

Ağrının başlama vaxtı, davametmə müddəti və hansı amillərlə artması stomatoloqa ilkin istiqamət verə bilər.

İsti və ya soyuqdan sonra davam edən həssaslıq, çeynəmə zamanı güclü ağrı, şişmiş və həssas diş əti, dərin çürük və çatlamış diş pulpa müalicəsinə ehtiyac yarada bilən əlamətlər arasındadır.

Şiddətli diş ağrısı öz-özünə keçə bilərmi?

Diş ağrısı müəyyən müddətdən sonra zəifləyə bilər, lakin bu, dişin sağalıb demək deyil.

Diş pulpası ciddi şəkildə zədələndikdə ağrı azala bilər. Bu dəyişiklik sinir toxumasının fəaliyyətini itirməsi ilə əlaqəli ola və infeksiya kök ətrafında inkişaf etməyə davam edə bilər.

Abses boşaldıqda da təzyiq azaldığı üçün ağrı müvəqqəti yüngülləşə bilər. Ancaq infeksiya müalicə edilmədikdə yenidən güclənə və ətraf toxumalara yayıla bilər.

Ağrı keçsə belə aşağıdakı hallarda müayinə olunmaq vacibdir:

• Ağrı əvvəl güclü olubsa;
• Eyni dişdə ağrı təkrarlanırsa;
• İsti və soyuğa həssaslıq davam edirsə;
• Dişin rəngi dəyişibsə;
• Diş əti üzərində şişlik və ya sızanağa bənzər çıxıntı varsa;
• Çeynəmə zamanı ağrı yaranırsa.

Evdə şiddətli diş ağrısını necə azaltmaq olar?

Evdə tətbiq edilən üsullar stomatoloqa gedənədək narahatlığı azaltmağa kömək edə bilər. Onlar müalicənin əvəzi deyil.

Müvəqqəti rahatlama üçün:

• Ağzınızı ilıq su ilə yaxalayın;
• Dişlər arasında qida qalığını diş sapı ilə çıxarın;
• Yumşaq və ilıq qidalar seçin;
• Sərt, çox şirin, çox isti və çox soyuq qidalardan uzaq durun;
• Şişkinlik varsa yanağa xaricdən soyuq kompres tətbiq edin;
• Gecə yatarkən başınızı bir qədər hündür saxlayın;
• Ağız gigiyenasını dayandırmayın, lakin ağrılı nahiyəni ehtiyatla təmizləyin.

Buzu birbaşa dişə və ya dəriyə qoymayın. Soyuq kompresi parçaya bükərək qısa fasilələrlə tətbiq edin.

Duzlu su ilə yaxalama bəzi böyüklərdə ağız boşluğunun təmiz saxlanmasına kömək edə bilər. Məhlulu udmaq olmaz. Kiçik uşaqlarda məhlulu udma riski olduğuna görə bu üsul uyğun olmaya bilər.

Diş ağrısı zamanı ağrıkəsici qəbul etmək olarmı?

Parasetamol və ya ibuprofen kimi reseptsiz ağrıkəsicilər bəzi pasiyentlərdə kəskin diş ağrısını müvəqqəti azalda bilər. Lakin bu dərmanlar çürüyü, pulpit və ya absesi müalicə etmir. ADA-nın kəskin dental ağrı üzrə tövsiyələri uşaqlar, yeniyetmələr və böyüklərdə uyğun ağrı idarəetməsinin fərdi qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur.

Dərman qəbul etməzdən əvvəl:

• İçlik vərəqəsini oxuyun;
• Tövsiyə olunan dozanı aşmayın;
• Eyni təsiredici maddə olan preparatları birlikdə qəbul etməyin;
• Allergiyanız və xroniki xəstəliyiniz varsa həkim və ya əczaçı ilə məsləhətləşin;
• Hamiləlik və südvermə dövründə dərmanı özbaşına seçməyin;
• Mədə xorası, böyrək, qaraciyər, ürək-damar xəstəliyi və ya qan durulaşdırıcı istifadəsi barədə məlumat verin.

Uşaqlarda dərman dozası yaş və çəkiyə uyğun müəyyən edilməlidir. 16 yaşdan kiçik uşaqlara həkim təyin etmədikcə aspirin verilməməlidir.

Diş ağrısı zamanı nə etmək olmaz?

Aşağıdakı üsullar diş ağrısının səbəbini müalicə etmir və toxumaların zədələnməsinə səbəb ola bilər:

• Aspirini və ya başqa tableti dişin üzərinə qoymaq;
• Diş ətini iynə ilə deşmək;
• Şişkinliyi sıxaraq irin çıxarmağa çalışmaq;
• Spirt, kolonya və ya yandırıcı maddələri dişə tətbiq etmək;
• Ağrıkəsicinin dozasını artırmaq;
• Başqasına yazılmış antibiotiki qəbul etmək;
• Şişkinliyə isti kompres qoymaq;
• Ağrı azaldığı üçün stomatoloji müayinəni ləğv etmək.

Aspirinin birbaşa diş əti üzərinə qoyulması yumşaq toxumada kimyəvi yanıq yarada bilər.

Diş ağrısı zamanı antibiotik lazımdırmı?

Hər diş ağrısı antibiotik tələb etmir. Çürük, pulpit və kökətrafı ağrıların bir çoxunda əsas yanaşma dişin birbaşa stomatoloji müalicəsidir.

Özbaşına antibiotik qəbul etmək:

• Ağrının əsas səbəbini aradan qaldırmaya bilər;
• Uyğun müalicəni gecikdirə bilər;
• Yan təsirlərə səbəb ola bilər;
• Antibiotiklərə davamlılıq problemini artırır.

Antibiotikin növü, dozası və qəbul müddəti yalnız klinik qiymətləndirmədən sonra müəyyən edilməlidir.

Şiddətli diş ağrısında nə vaxt təcili yardım lazımdır?

Diş ağrısı ilə yanaşı aşağıdakı əlamətlərdən biri varsa, vəziyyət adi stomatoloji qəbuldan daha təcili qiymətləndirmə tələb edə bilər:

• Nəfəsalma çətinliyi;
• Udma çətinliyi;
• Dilaltı, boyun və ya boğaz nahiyəsində şişkinlik;
• Sürətlə artan üz şişkinliyi;
• Göz ətrafında şişkinlik və ya görmə problemi;
• Yüksək hərarət və güclü halsızlıq;
• Ağızın açılmasının ciddi məhdudlaşması;
• Dayanmayan güclü qanaxma;
• Üz və çənə nahiyəsində ağır travma.

Belə əlamətlər olduqda təcili tibbi yardıma müraciət edin.

Stomatoloq şiddətli diş ağrısının səbəbini necə müəyyən edir?

Müayinə zamanı stomatoloq ağrının nə vaxt başladığını, nə qədər davam etdiyini, isti-soyuq və çeynəmə ilə dəyişib-dəyişmədiyini soruşa bilər.

Diaqnostika aşağıdakı mərhələləri əhatə edə bilər:

• Ağız boşluğunun və diş ətinin vizual müayinəsi;
• Dişə yüngül toxunma və çeynəmə testləri;
• İsti-soyuq həssaslıq testləri;
• Plomb və bərpaların yoxlanılması;
• Diş əti ciblərinin qiymətləndirilməsi;
• Rentgen və lazım gəldikdə əlavə görüntüləmə.

Bəzi hallarda ağrının altında yatan səbəbi tapmaq çətin ola bilər. Ağrı bir dişdən digərinə, qulağa, gicgaha və ya çənəyə yayıla bildiyi üçün müayinə zamanı ətraf dişlər də qiymətləndirilir.

Şiddətli diş ağrısı necə müalicə olunur?

Müalicə ağrının səbəbinə, dişin bərpa edilə bilməsinə və infeksiyanın yayılıb-yayılmamasına görə seçilir.

Plomb və ya bərpa

Ağrı çürük, boşalmış plomb və ya məhdud diş zədələnməsi ilə bağlıdırsa, çürümüş toxuma təmizlənərək diş plomb və ya başqa bərpa üsulu ilə qoruna bilər.

Kanal müalicəsi

Pulpa geri dönməz şəkildə iltihablanıbsa və ya infeksiyalaşıbsa, kanal müalicəsi tələb oluna bilər. Bu müalicə zamanı zədələnmiş pulpa çıxarılır, kanallar təmizlənir, dezinfeksiya edilir və doldurulur.

Kanal müalicəsinin məqsədi uyğun hallarda infeksiyanın mənbəyini aradan qaldırmaq və təbii dişi ağızda saxlamaqdır. Pulpa iltihabı və infeksiyasının səbəblərinə dərin çürük, çat, zədə və dişə təkrar müdaxilələr daxildir.

Absesin drenajı

İrin toplanması varsa, stomatoloq infeksiya mənbəyinə uyğun olaraq absesi drenaj edə, kanal müalicəsi apara və ya başqa müdaxilə planlaşdıra bilər. Antibiotik yalnız klinik göstəriş olduqda əlavə edilir.

Dişin çəkilməsi

Diş bərpa edilə bilməyəcək dərəcədə zədələnibsə, ciddi çat varsa və ya digər müalicələrlə qorunması mümkün deyilsə, çəkilmə nəzərdən keçirilə bilər. Qərar müayinədən və görüntüləmə nəticələrindən sonra verilir.

Diş əti müalicəsi

Ağrının səbəbi diş əti və dişi dəstəkləyən toxumaların xəstəliyidirsə, peşəkar təmizləmə və periodontal müalicə tələb oluna bilər.

Diş ağrısı ilə nə vaxt stomatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda stomatoloq qəbulunu gecikdirməyin:

• Ağrı bir-iki gündən çox davam edirsə;
• Ağrı gecə yuxudan oyadırsa;
• Ağrıkəsici ilə kifayət qədər azalmırsa;
• Ağrı təkrarlanırsa;
• Dişləmə və çeynəmə çətinləşibsə;
• Diş əti və ya yanaqda şişkinlik varsa;
• Yüksək hərarət və ya halsızlıq yaranıbsa;
• Ağızda pis dad və ya irin axması varsa;
• Plomb düşüb və diş ağrıyırsa;
• Diş sınıb, çatlayıb və ya travma alıbsa.

Şiddətli diş ağrısının qarşısını necə almaq olar?

Bütün diş ağrılarının qarşısını almaq mümkün olmasa da aşağıdakı vərdişlər riski azaltmağa kömək edir:

• Dişləri gündə iki dəfə flüorlu diş məcunu ilə fırçalamaq;
• Diş aralarını gündəlik təmizləmək;
• Şəkərli qida və içkilərin tezliyini azaltmaq;
• Profilaktik stomatoloji müayinələri gecikdirməmək;
• Çürük və boşalmış plombu erkən müalicə etdirmək;
• Diş sıxma varsa qoruyucu vasitə barədə stomatoloqla danışmaq;
• İdman zamanı uyğun ağız qoruyucusundan istifadə etmək;
• Sərt qidaları və əşyaları dişlə qırmamaq.

Profilaktik müayinələr ağrı başlamazdan əvvəl çürük, plomb problemi və diş əti xəstəliklərinin müəyyən edilməsinə kömək edə bilər.

Şiddətli diş ağrısı haqqında tez-tez verilən suallar